Nauczanie św. Jana Pawła II

W historii myśli ludzkiej ocenianej przez Kościół w świetle wiary, uporczywie wracały wciąż te same błędy. Nasza współczesność nie jest wolna od kolejnych ich mutacji.

Kościół epoki starożytnej wybrał przyjaźń z filozofią. Jednak nie każda filozofia spełniała wymóg harmonii z wiarą. Stąd też Magisterium wzięło na siebie obowiązek czuwania i badania, który Jan Paweł II nazwał diakonią prawdy.

Choć radykalni wyznawcy wiary (jak Tertulian) ostrzegali przed pokusą przesadnego filozofowania, ,,hellenizacja” chrześcijaństwa stała się faktem. Wielcy uczeni Kościoła nie odrzucili filozofii, ale dogłębnie ją schrystianizowali.

W spotkaniu z wiarą chrześcijan rozum ludzki więcej otrzymał niż przekazał. Zyskał nie tylko szansę doczesnego rozwoju, ale też perspektywę zbawienia.

Mając do czynienia z obecnością w ewangelizowanym świecie najpierw wierzeń religijnych, a następnie kultury skłonnej do uprawiania filozofii, chrześcijanie zdecydowanie postawili na dialog z filozofią, chociaż to swoją własną wiarę uważali za filozofię doskonałą i prawdziwą.

Czwarty rozdział Fides et ratio Jan Paweł II poświęcił dziejom kształtowania się relacji między wiarą i rozumem w epoce Kościoła. Wprowadzeniem do tematu może stać się krótki opis stanowiska chrześcijan wobec zastanych w świecie religii pogańskich.

Według papieskiej refleksji prowadzonej w encyklice Fides et ratio, kiedy ludzki rozum uczciwie zadaje sobie najważniejsze pytania o pełnię poznania i sens życia, na powrót dociera do progu odpowiedzi udzielanych przez wiarę.

Według Jana Pawła II wiara ofiarowuje rozumowi pomoc na trzy główne sposoby. Po pierwsze zachęca go do wytrwałej wędrówki ku tajemnicy, po drugie powściąga pychę, po trzecie uczy Bożej bojaźni. 

Wiara jako nadprzyrodzony dar Boży wzmaga naturalne właściwości rozumu. Ten, kto wierzy widzi i rozumie więcej - przekonywał następca papieża-Polaka Benedykt XVI. Podobny wniosek wypływa z encykliki Fides et ratio.

Czym tak naprawdę jest wiara w Boga? Co dzisiaj umyka potocznej refleksji na jej temat? Odpowiedzi znajdziemy w Fides et ratio.

Jeśli mówimy o wierze jako wyznaniu prawdy, które najgłębiej określa tożsamość osoby wierzącej, a z drugiej jako postawie zaufania Bogu, to obydwa te wymiary wynikają z wielkości Objawienia. Fides et ratio czerpie z obfitości owego Bożego skarbca.

Zdaniem Jana Pawła II u początków naszej wiary znajduje się przedziwne spotkanie z Bogiem, odsłonięcie tajemnicy, niezasłużona przez nas łaska poznania.

Tradycyjne aspiracje wiary i rozumu zderzają się dziś tak jak w czasach Jana Pawła II ze zjawiskami kryzysowymi. Encyklika diagnozuje je, aby ,,świat ducha” mógł kiedyś wyjść na prostą.

Prawda i duch ludzki odpowiadają sobie dzięki swej jedności. Tak jakby Bóg odniósł je do siebie wzajemnie w akcie stworzenia. Uprawianie filozofii jest korzystaniem z danych rozumowi zdolności w dziedzinie prawdy.

Życie ochrzczonych jest bojem z siłami ciemności, na który świadomie wyruszyli.

Męczeństwo ujawnia świętość i nienaruszalność prawa Bożego. Widoczne to staje się już w Starym Testamencie.

Od czego zależy jakość moralna wolnego działania człowieka? Na czym skupia się główne źródło moralności osobowego działania?

Nauka Kościoła mówi, że tylko Bóg usprawiedliwia lub nie ludzki czyn. Samo istnienie Boga sprawia, że w Jego świetle czyn jawi się jako dobry bądź zły. 

Poprzez rzetelne rozważenie źródeł moralności oraz celowości działania człowieka Jan Paweł II wyeksponował rolę czynu. Potrzebujemy teologii czynu w epoce, gdy unika się nieraz jego podejmowania.

Jakie są konsekwencje grzechu śmiertelnego? Czy wolno czynić zło, by powstało stąd dobro? Jan Paweł II daje jasną odpowiedź.