Różaniec. Co dzieje się w mózgu dziecka, gdy przesuwa paciorki?

Różaniec. Co dzieje się w mózgu dziecka, gdy przesuwa paciorki? 

Przełom września i października to czas, gdy dni stają się krótsze, a układ nerwowy nierzadko jest jeszcze zmęczony szkolną adaptacją i domaga się wyciszenia. Wchodzimy w październik, miesiąc tradycyjnie poświęcony modlitwie różańcowej. Dla wielu dzieci i bądźmy szczerzy, także dla dorosłych Różaniec jawi się jako modlitwa długa i monotonna. „Znowu to samo. To jest nudne” - słyszymy nieraz.

Czy jednak powtarzanie tych samych słów jest tylko bezmyślną rutyną? Z perspektywy wiedzy o funkcjonowaniu układu nerwowego ta pozornie monotonna modlitwa ma cechy, które mogą sprzyjać regulacji i wyciszeniu. Bóg, projektując naszą biologię, doskonale wiedział, czego nam potrzeba.

Siła rytmu

Poczuciu bezpieczeństwa sprzyja przewidywalny rytm. Jeszcze przed narodzinami dziecko doświadcza miarowego bicia serca matki i rytmu jej oddechu. Kiedy niemowlę płacze, odruchowo je kołyszemy. Powtarzalność i rytmiczność pomagają organizmowi obniżyć pobudzenie.

Różaniec również wprowadza w spokojny rytm. Regularne powtarzanie słów „Zdrowaś Maryjo” może naturalnie porządkować i spowalniać oddech. Wolniejszy, miarowy oddech wspiera działanie przywspółczulnej części układu nerwowego, związanej z odpoczynkiem i regeneracją. Organizm łatwiej wychodzi wtedy ze stanu napięcia i ciągłego czuwania. Dla dziecka, przebodźcowanego po całym dniu, może to być prosty sposób na zatrzymanie się i uspokojenie.

Dłoń, która chwyta rzeczywistość

Różaniec ma także wymiar sensoryczny. Maria Montessori, włoska lekarka i pedagog, podkreślała znaczenie dłoni w poznawaniu świata. Dzieci z trudnościami w koncentracji czy dużym pobudzeniem często korzystają z prostych czynności angażujących dotyk i ruch.

Przesuwanie w palcach drewnianych, kamiennych czy szklanych paciorków dostarcza konkretnych bodźców dotykowych. Powtarzalny mikroruch dłoni może pomagać utrzymać uwagę i zakotwiczyć ją w „tu i teraz”. W świecie płaskich ekranów różaniec staje się czymś namacalnym: ma ciężar, fakturę i temperaturę.

Niewidzialna baza bezpieczeństwa

2 października wspominamy Świętych Aniołów Stróżów. W psychologii rozwoju, w teorii więzi Johna Bowlby’ego, brytyjskiego psychiatry i psychoanalityka istnieje pojęcie „bezpiecznej bazy” - doświadczenia, że jest ktoś, do kogo można wrócić po wsparcie i poczucie bezpieczeństwa.

W perspektywie wiary podobną funkcję może pełnić dziecięce przekonanie, że nie jest się samemu. Modlitwa do Anioła Stróża może przypominać dziecku, że także w ciemnym pokoju, przed sprawdzianem czy w konflikcie z rówieśnikami pozostaje pod opieką. Nie chodzi o bajkową postać ze świętego obrazka, lecz o obecność, która w chrześcijańskim przeżywaniu świata jest realna.

Wyzwanie na październikowe wieczory

Nie zmuszajmy dzieci do odmawiania całego Różańca, jeśli kończy się to płaczem i niechęcią. Lepiej odmówić jedną dziesiątkę w spokoju niż cały Różaniec w napięciu.

Przygaśmy światło, dajmy dziecku jego własny różaniec, pozwólmy mu poczuć ciężar i fakturę paciorków. Przed modlitwą zapytajmy, za kogo albo w jakiej sprawie chciałoby się dziś pomodlić.

Niech ta krótka modlitwa stanie się rodzinnym, jesiennym rytuałem wyciszenia, bezpieczną przystanią, do której dziecko będzie chciało wracać.

Grzegorz Zawada