Konwalia

Konwalia 

Białe, delikatne kwiaty konwalii symbolizują czystość, pokorę, skromność i miłość Matki Bożej. 

Konwalia majowa (Convallaria majalis) to bylina z rodziny szparagowatych (Asparagaceae). Posiada podziemne, silnie rozgałęzione kłącze. Z niego wyrastają zwykle dwa, rzadziej trzy liście odziomkowe jajowato-lancetowate, osiągające długość do ok. 20 cm. Łodyga nadziemna jest bezlistna, wzniesiona, zakończona jednostronnym gronem kwiatowym. Kwiaty są drobne, obupłciowe, o dzwonkowatym okwiecie, najczęściej białym (rzadziej różowawym) i silnie pachnącym. Pręcików jest sześć, osadzonych w okwiecie, a słupek posiada trójkomorową zalążnię. Owocem jest kulista jagoda, która w dojrzałej postaci przyjmuje barwę czerwoną i zawiera kilka nasion. Konwalia kwitnie od maja do czerwca. Występuje naturalnie w lasach liściastych i mieszanych strefy umiarkowanej Europy i Azji. Rozmnaża się zarówno generatywnie (nasionami), jak i wegetatywnie poprzez kłącza. W kulturze europejskiej konwalia od wieków była symbolem szczęścia, młodości i pomyślności. Do dziś wykorzystuje się ją w bukietach ślubnych jako znak czystości i skromności. W średniowieczu przypisywano jej również znaczenie związane z wiedzą i sztuką medyczną, dlatego pojawiała się na wizerunkach uczonych i lekarzy.

Szczególne miejsce konwalia zajmuje w ikonografii chrześcijańskiej, gdzie należy do tzw. kwiatów maryjnych, obok lilii i róży. Jej białe, delikatne kwiaty symbolizują czystość, pokorę, skromność i miłość Matki Bożej. Z tego powodu często umieszczana jest w dolnych partiach portretów Panny Świętej. Roślina ta łączona jest także z wydarzeniami z życia Maryi. Według legendy konwalie wyrosły z łez Matki Bożej, które spadły pod krzyżem podczas męki Chrystusa. W związku z tym kwiat pojawia się w scenach pasyjnych, np. na obrazie Hans Pleydenwurffa „Zdjęcie z krzyża”, który jest fragmentem ołtarza (tryptyku) pochodzącego z kościoła Świętej Trójcy w Hof (Niemcy), czy w przedstawieniach opłakiwania, m.in. na olkuskim poliptyku. Na obrazie Albrechta Dürera „Madonna i Dzieciątko z czyżykiem” bukiecik konwalii wręcza Maryi mały św. Jan Chrzciciel. Konwalia występuje również w scenach nawiedzenia, gdzie symbolizuje miłość i radość, a w kontekście zwiastowania i Bożego Narodzenia – zbawienie oraz czystą, duchową miłość. Jej naturalne „pochylenie” ku ziemi interpretowano jako znak pokory Maryi, podkreślony dodatkowo przez delikatność, zapach i biały kolor kwiatów.

Roślina zawiera silnie działające glikozydy nasercowe (m.in. konwalatoksynę), dlatego wszystkie jej części są trujące. Mimo to, w przeszłości była wykorzystywana w medycynie ludowej i farmakologii jako źródło substancji wpływających na pracę serca. W kosmetyce konwalia jest ceniona głównie ze względu na zapach. Jej aromat stosuje się w perfumach, kremach i kosmetykach pielęgnacyjnych jako nutę kwiatową – elegancką i delikatną. Ze względu na toksyczność naturalnego surowca, w kosmetyce używa się zwykle syntetycznych odpowiedników zapachu, a nie ekstraktu z rośliny. 

Tomasz Dymny
zdjęcie: Małgorzata Gębala