Sierpień abstynencji Jak odzyskać rodzinną bliskość?

Sierpień abstynencji Jak odzyskać rodzinną bliskość? 

Sierpień jest miesiącem dobrowolnej abstynencji. Najczęściej myślimy wtedy o alkoholu i słusznie, bo wciąż niszczy rodziny. Warto jednak zapytać: czy potrafimy zachować wolność wobec ekranów, które towarzyszą nam od przebudzenia do zaśnięcia?
W wielu domach, w ciszy i bez zapachu alkoholu, rozwija się problemowe korzystanie z technologii. Nie zawsze jest to uzależnienie w sensie klinicznym, ale bywa nawykiem tak silnym, że wypiera sen, ruch, rozmowę i obecność drugiego człowieka.

Algorytm uczy mózg wracać

Nie chodzi o to, że ekran po prostu „zalewa mózg dopaminą”. Dopamina uczestniczy w uczeniu się, przewidywaniu nagrody i motywowaniu do powtarzania zachowań. Krótkie filmiki, powiadomienia i nieskończone przewijanie przyciągają uwagę, bo nie wiemy, kiedy pojawi się coś interesującego. Jeszcze jeden filmik, jeszcze jedna wiadomość, jeszcze jedno przesunięcie palcem.

Nie każde dziecko, które lubi gry lub media społecznościowe, jest uzależnione. Niepokój powinien pojawić się wtedy, gdy ekran odbiera mu sen, naukę, ruch, relacje i zainteresowanie światem. Próba odłożenia telefonu może wywoływać napięcie i silny sprzeciw.
Sama technologia nie jest wrogiem, on ma nam służyć i pomagać. Problem zaczyna się, gdy przestajemy nad nią panować.

Przeciwieństwem nałogu jest także więź

Problemowe zachowanie często staje się sposobem radzenia sobie z napięciem, samotnością, stresem, nudą albo poczuciem odrzucenia. Dzisiaj już wiemy, że w wychodzeniu z uzależnienia potrzebna jest nie tylko abstynencja, lecz także odbudowanie więzi. Człowiekowi łatwiej odzyskiwać kontrolę, gdy nie pozostaje sam ze swoim bólem.

Młody człowiek może uciekać w wirtualny świat, gdy brakuje mu bezpiecznych relacji lub innych sposobów radzenia sobie z emocjami. Sieć szybko nagradza, pozwala zapomnieć o trudnościach i daje złudzenie bycia wśród innych.

Smutny jest dom przypominający poczekalnię: wszyscy siedzą obok siebie, ale każdy patrzy we własny ekran. Same zakazy nie wystarczą. Dziecko, któremu odbieramy telefon, ale nie dajemy relacji, ruchu i wspólnego czasu, pozostaje z pustką.

Powrót do prawdziwego świata

Układ nerwowy dziecka rozwija się i reguluje poprzez ruch, dotyk, pracę rękami, zabawę, kontakt z naturą i relację. Wspólne pieczenie chleba, majsterkowanie, praca w ogrodzie, opieka nad zwierzęciem czy spacer po lesie pomagają odzyskać spokojniejszy rytm i budują więź.

Nie trzeba nazywać tych aktywności terapią. Przywracają doświadczenie realnego świata. Uczą, że nie każda nagroda przychodzi natychmiast, wysiłek ma sens, a satysfakcja często rodzi się z poczucia, że coś zrobiliśmy razem.

Zacznijmy od dorosłych

Łatwo krytykować dzieci za telefony. Trudniej zauważyć, że uczą się przez obserwację. Jeżeli rodzic przy stole odpowiada na wiadomości i podczas rozmowy zerka na ekran, dziecko otrzymuje jasny komunikat: telefon jest ważniejszy niż drugi człowiek.

Podobnie jak w przypadku alkoholu czy innych używek, rodzinna zmiana powinna zaczynać się od dorosłych. Nie chodzi jednak o całkowite usunięcie technologii z domu, lecz o odzyskanie kontroli nad tym, kiedy i w jaki sposób z niej korzystamy. Ustalmy miejsca i pory wolne od ekranów: stół, sypialnię, wspólny spacer, niedzielę. Wyłączmy zbędne powiadomienia. Zamiast kolejnego wieczoru przed serialem wyciągnijmy planszówki, przygotujmy razem kolację albo po prostu porozmawiajmy.

Cyfrowa trzeźwość nie oznacza odrzucenia technologii. Oznacza zachowanie wobec niej wolności. Pokażmy dzieciom, że życie poza siecią, jak i bez alkoholu może być ciekawe, bliskie i bezpieczne tak, by nie trzeba było z niego uciekać. Bo choć uzależnienia mają różne oblicza, często uruchamiają podobne mechanizmy, które po cichu przejmują kontrolę nad naszymi wyborami i odbierają nam wolność. 

Grzegorz Zawada
zdjęcie: iStock