O meandrach międzyreligijnych

Kogo uwielbią młodzi w Seulu czyli o meandrach międzyreligijnych 

Bywa, że ponoszą mnie nerwy, kiedy słyszę różne dyskusje na temat dialogu międzyreligijnego, czyli rozmów z innymi wyznaniami, zwłaszcza że często wówczas wskazuje się oskarżycielskim palcem również w naszego świętego papieża Jana Pawła II. Chodzi o insynuacje, że to przez niego wszystko się pomieszało, ze względu na słynną modlitwę o pokój podczas spotkania w Asyżu w 1986 r. Dlatego bardzo mi się spodobało oświadczenie prefekta Dykasterii ds. Dialogu Międzyreligijnego, kard. George’a Jacoba Koovakada pochodzącego z Indii. Zabrał on głos w tej sprawie podczas spotkania na Papieskim Uniwersytecie Antonianum w Rzymie. Powiedział m.in., że spotkanie w Asyżu miało charakter profetyczny, a jego dziedzictwo jest istotne dla zrozumienia współczesnego nauczania Kościoła i jest „nie tylko wydarzeniem, o którym należy pamiętać: jest kryterium interpretacji teraźniejszości”. Przypomniał, że w Asyżu zebrało się 160 przywódców religijnych, którzy modlili się zgodnie z własnymi tradycjami. I tutaj dodał pewne wyjaśnienie, które może się wydawać masłem maślanym, ale nim nie jest, powiedział mianowicie, „że w Asyżu zebrano się razem po to, żeby się modlić, ale nie po to, żeby modlić się razem. Być razem, żeby się modlić - każdy w zgodzie z własną tradycją, wszyscy wobec Tajemnicy. Nie było mieszania rytów ani dwuznacznej wspólnej modlitwy. (…) W Asyżu nie było choćby cienia synkretyzmu. Modlenie się obok siebie nie oznacza, że ukrywa się różnice. Oznacza, że każdy wychodząc z własnej wiary uznaje pokój za dar, którego nie posiadamy i o który musimy prosić”. 

Podoba mi się takie podejście, ale oczywiście nie byłbym sobą, gdybym nie przytoczył pewnej sprawy, która jednak mnie niepokoi w sprawach dialogu międzyreligijnego. Trochę już o tym na tych łamach pisaliśmy komentując słynny list naszych biskupów zapraszający do nawiedzania synagog i sugerujący, że Żydzi mogą się zbawić bez uznania Chrystusa. Chodzi mi o opublikowany we wrześniu dokument trzech dykasterii watykańskich „Droga nadziei”. Ks. prof. Waldemar Rakocy zauważył w nim pewną niepokojącą manierę, posłuchajcie: „Dokument Droga nadziei zgodnie z Nostra aetate, kładzie mocny akcent na rozmowy międzyreligijne, poznawanie się, zacieśnianie relacji braterskich i szanowanie, a nie na dialog teologiczny (!), który jest jedynie pobocznie i jednym zdaniem wspomniany (pkt 39). Dokument określa relacje z innymi religiami terminem 'dialog', ale stara się go tłumaczyć. Znaczy to, że dostrzega zagrożenie w przypadku jego niewłaściwego rozumienia. Przy tej okazji dokument dwukrotnie dopuszcza się nadinterpretacji, używając terminu 'dialog' i stwierdzając jego występowanie w Nostra aetate (pkt 10) oraz w encyklice papieża Pawła VI Ecclesiam suam (pkt. 7 i 16). Otóż w żadnym z dwóch dokumentów nie pojawia się termin 'dialog'.  Posługują się one terminem 'colloquium', czyli rozmowa. Szczególnie widać to we wspomnianej encyklice, która wielokrotnie i konsekwentnie mówi o rozmowach (colloquia). Paweł VI umyślnie nie chciał posłużyć się terminem 'dialog', chociaż mógł użyć łacińskiego dialogus (nie ma tu znaczenia to, jak termin był postrzegany w starożytności, ale jak jest rozumiany współcześnie, bo tak byłby odbierany). Obecnie termin colloquium tłumaczy się często jako dialog. Wcześniejsze tłumaczenia przekładały go jako rozmowa. Narzuca się obecnie narrację dialogu tam, gdzie nie było to intencją autorów tekstów”. 

Wygląda na to, że jest różnica między swobodnymi rozmowami a instytucjonalnym dialogiem, więc miałbym taką prośbę do mojej Matki Kościoła, żeby jednak tak nie kombinować, bo naprawdę się w tym wszystkim pogubimy i nie wszyscy się później pozbierają. I chyba co bardzo istotne, a o czym wspomniał choćby chyba najbardziej dziś znany w USA kaznodzieja katolicki bp Robert Barron, komentując ten sam dokument, dialog jest potrzebny, ale nie oznacza on rezygnacji z głoszenia orędzia chrześcijańskiego: „Jesteśmy naprawdę dobrzy w podkreślaniu, jak życzliwi, pełni szacunku i tolerancyjni powinniśmy być. To wspaniałe i całkowicie się z tym zgadzam. Ale głosimy też Jezusa – w przyjazny sposób, w sposób niebudzący grozy. Kościół nie jest klubem dyskusyjnym. Jesteśmy tutaj, aby głosić Słowo Boże w miłości. To prawda w miłości. Ale na Boga, to jest prawda i myślę, że oczywiście warto to podkreślić”. No właśnie, świetne słowa, Kościół to nie klub dyskusyjny, ale jak będą nam wprowadzać ważne zmiany w przypisach (patrz Amoris letitia) albo podmieniać znaczenie słów użytych wcześniej w dokumentach Kościoła (patrz wyżej) to dyskusjom nie będzie końca.

Może pozostańmy już do końca dzisiaj w tym temacie międzyreligijnym, bo oto przeczytałem, że w ramach przygotowań do Światowych Dni Młodzieży 2027, które jak wiadomo odbędą się w Seulu – stolicy Korei Południowej, archidiecezja Mediolanu postanowiła zorganizować kurs poświęcony historii, myśli i tradycjom... buddyzmu. Nie trzeba chyba dodawać, że w tym kursie nawet nie pojawia się nasz Pan Jezus Chrystus, ani nie ma żadnych krytycznych odniesień do naszej doktryny. Ma on być poświęcony „historii, myśli i tradycjom buddyzmu”. Na stronie duszpasterstwa młodzieży można przeczytać: „Zrozumienie buddyzmu – jego początków, rozwoju historycznego i różnorodnych tradycji – pozwala również dostrzec jego znaczenie we współczesnym świecie. Kurs obejmuje pięć wykładów online, które przybliżą podstawy myśli buddyjskiej oraz najważniejsze szkoły tej tradycji: od pierwotnego nauczania Buddy, przez buddyzm therawady i Wielki Wóz, aż po zen i buddyzm koreański. Zajęcia poprowadzą naukowcy i eksperci specjalizujący się w tych tradycjach. Ich celem będzie przekazanie uczestnikom narzędzi historycznych i krytycznych, które pomogą im zrozumieć bogactwo oraz znaczenie buddyzmu”. Spotkania mają również dotyczyć innych zagadnień szczególnie aktualnych we współczesnym świecie takich jak sens istnienia, doświadczenie cierpienia, poszukiwanie szczęścia, etykę współżycia społecznego oraz relację między światem wewnętrznym człowieka a otaczającą go rzeczywistością. Gdyby ktoś nie chciał jednak tracić czasu na ten kurs, to jest dodatkowa zachęta, można otrzymać formalny certyfikat i punkty zaliczeniowe ECTS. 

Komentujący tę propozycję włoski dziennikarz Gianfranco Amato uznał za bardzo smutny fakt, że podczas gdy młodym ludziom brakuje znajomości Chrystusa, urzędnicy kurialni w Mediolanie proponują zapoznanie się z… Buddą. Co ciekawe, Amato przypomniał też nauczanie bardzo znanego i szanowanego w Mediolanie ks. Luigiego Giussaniego, założyciela ruchu Comunione e Liberazione, który zdecydowanie odrzucił pogląd, że Chrystus jest dla chrześcijan rzekomo tym samym, czym Budda dla buddystów. Podkreślał, że w przeciwieństwie do Buddy czy Mahometa Jezus Chrystus jest jedyną postacią w historii ludzkości będącą Bogiem wcielonym i wyłącznym celem ludzkiego istnienia. Obyśmy nigdy o tym nie zapominali! Całe szczęście, że w naszej Ojczyźnie jeszcze nikt nie wpadł na pomysł, aby w taki sposób przygotowywać młodych do wyjazdu na Światowe Dni Młodzieży. Chyba, że coś mi umknęło. 

Pleban ze wsi