Boże drzewko

Boże drzewko 

Bylica boże drzewko to znacznie więcej niż ozdobna roślina. Jej zapach budził śpiących na kazaniach, a gałązki służyły jako pachnące zakładki do modlitewników.

Bylica boże drzewko (Artemisia abrotanum) to wieloletnia roślina z rodziny astrowatych (Asteraceae). Pochodzi z południowo-zachodniej Europy, z terenów dzisiejszej Hiszpanii, Francji i Włoch. Z czasem rozprzestrzeniła się na niemal cały kontynent europejski, a także do Azji i Ameryki Północnej. W Polsce występuje na rozproszonych stanowiskach w całym kraju, częściej w okolicach Wrocławia. 

Bylica boże drzewko to niewielki, gęsty półkrzew dorastający zwykle do 50–130 cm wysokości. Wyróżnia się delikatnymi, srebrzystozielonymi, pierzastymi liśćmi oraz licznymi, rozgałęzionymi pędami, które z wiekiem drewnieją u nasady. Od sierpnia do października zakwita drobnymi, żółtymi kwiatami zebranymi w zwisające kwiatostany – koszyczki. Cała roślina wydziela intensywny balsamiczno-korzenny zapach. Niektórzy porównują go do aromatu kamfory, inni zaś do zapachu popularnego napoju typu cola, dlatego współcześnie gatunek ten bywa nazywany „zielem coli”. Najlepiej rośnie na lekkiej, przepuszczalnej glebie, w miejscach słonecznych i osłoniętych od silnych wiatrów. Nie toleruje nadmiaru wilgoci, ponieważ jego korzenie są wrażliwe na gnicie.

Dawniej bylica boże drzewko była ceniona jako roślina lecznicza i aromatyczna. Już w XVI w. stosowano ją w medycynie ludowej. Wykorzystywano ją również w kosmetyce oraz do pozyskiwania żółtego barwnika do farbowania wełny. Silny zapach olejków eterycznych sprawiał, że suszone gałązki wkładano do szaf i skrzyń z odzieżą, aby odstraszały mole i inne owady. Od tego zwyczaju wywodzi się jedna z francuskich nazw rośliny garde-robe, nawiązująca do jej zastosowania jako środka do ochrony ubrań przed molami.

Bylica boże drzewko od wieków była ceniona jako roślina związana z tradycją kościelną. W Polsce wykonywano z niej wianki i bukiety, którymi zdobiono ołtarze, szczególnie podczas uroczystości Matki Bożej Zielnej. Wierzono, że przynosi Boże błogosławieństwo i chroni dom oraz jego mieszkańców, dlatego z czasem zaczęto nazywać ją właśnie „bożym drzewkiem”. Z rośliną wiązało się także wiele praktycznych zwyczajów i ludowych wierzeń. Podczas długich nabożeństw wierni rozcierali w palcach pachnące liście i wąchali je, aby nie przysnąć w trakcie przeciągającego się  kazania. Zwyczaj ten był szczególnie rozpowszechniony w Szwecji, gdzie przez kilkaset lat bylica należała do najczęściej uprawianych roślin w wiejskich ogrodach. Nawet jedna ze szwedzkich odmian otrzymała nazwę Predikoväcka, czyli „obudź się na kazaniu”.

Gałązki bylicy wkładano również do modlitewników i śpiewników. Pełniły rolę zakładek ułatwiających odnajdywanie czytań liturgicznych, a ich intensywny zapach miał dodatkową zaletę, gdyż odstraszał owady, które mogły uszkadzać papier i oprawy książek. Dzięki temu bylica boże drzewko przez stulecia pozostawała nie tylko symbolem pobożności i Bożej opieki, lecz także praktycznym towarzyszem wiernych podczas nabożeństw. 

Tomasz Dymny
Zdjęcie: Małgorzata Gębala