Z Jerozolimy do naszej diecezji

Z Jerozolimy do naszej diecezji

Historia, misja i duchowość Zakonu Rycerskiego Świętego Grobu w Jerozolimie związana jest między innymi z obowiązkiem charytatywnej pomocy chrześcijanom mieszkającym w Ziemi Świętej. 

W Wielki Czwartek, podczas Mszy Krzyżma Świętego w Katedrze św. Mikołaja w Kaliszu, przedstawiciele Zakonu Rycerskiego Świętego Grobu w Jerozolimie ofiarowali na ręce ks. bpa Damiana Bryla, olejek nardowy przywieziony z Jerozolimy jako znak duchowej więzi i wsparcia dla chrześcijan żyjących w Ziemi Świętej. Ofiarowany olejek nardowy został wykorzystany do przygotowania Krzyżma Świętego, które poświęcono podczas Mszy Świętej.

Ubogacenie duchowe, miłość do Ziemi Świętej i zaangażowanie w lokalnych kościołach to trzy filary, na których opiera się przynależność do Zakonu Rycerskiego Świętego Grobu w Jerozolimie. Zakon przywiązuje wagę do powołania do świętości każdego chrześcijanina, do bycia narzędziem rozwoju i pogłębiania osobistego uświęcenia, a także środowiskiem, w którym wiara jest praktykowana i przeżywana. Zakon Rycerski Świętego Grobu skupia duchownych i świeckich, pragnących zaangażować się w jego dzieła i żyć jego duchowością.

Geneza Zakonu Rycerskiego Świętego Grobu w Jerozolimie

Po wyzwoleniu Jerozolimy spod panowania muzułmanów 15 lipca 1099 r. i utworzeniu Królestwa Jerozolimskiego, król Godfryd de Bouillon zorganizował grupę zakonników składającą się z duchownych i świeckich rycerzy. Duchowni, zwani Kanonikami Regularnymi Stróżami Świętego Grobu Jerozolimskiego, założyli w Ziemi Świętej siedem klasztorów. Król Jerozolimy uformował także grupę rycerzy na kształt zakonu, strzegącą Grobu Chrystusa. Nosili białe płaszcze z czerwonym pięciokrzyżem Godfryda de Bouillon. Zwani byli Braćmi Krzyża Grobu Świętego w Jerozolimie. Ich zadaniem była obrona Grobu Świętego, troska o bezpieczeństwo patriarchy oraz opieka nad pielgrzymami. Po upadku Akki i Królestwa Jerozolimskiego w 1291 r., zakon istniał bez scentralizowanej struktury i władz naczelnych, tworząc grupy rycerzy w poszczególnych krajach Europy.

Ważną rolę w przetrwaniu zakonu odegrali franciszkanie, którzy w XIV w. przy Grobie Chrystusa tworzą Kustodię Ziemi Świętej i rozpoczynają tradycję nadawania tytułu Rycerza Świętego Grobu pielgrzymom wywodzącym się ze szlachty. Od XVI w. datuje się próby jednoczenia rozproszonego rycerstwa na wzór zakonu rycerskiego. Przełomem była reaktywacja Patriarchatu w Jerozolimie w 1847 r. Nowy patriarcha Giovanni Valerga otrzymał od papieża Piusa IX tytuł Wielkiego Mistrza Zakonu Grobu Świętego. 20 lat później ten sam papież uformował zakon nadając mu charakter papieskiego zakonu rycerskiego. Od 1996 r. zakon posiada osobowość prawną Państwa Watykańskiego. Obecnie Wielkim Mistrzem Zakonu jest kard. Fernando Filoni, naczelnym kierownictwem administracyjnym jest Wielkie Magisterium. Główna siedziba mieści się w Kościele św. Onufrego w Rzymie. Zakon w całości liczy ok. 30 tys. dam i kawalerów z 40 państw, zorganizowanych w 65 Zwierzchnictwach i Delegaturach Magistralnych.

Ustanowienie zwierzchnictwa w Polsce

W 1163 r. powraca do Miechowa z wyprawy krzyżowej rycerz Jaksa Gryfita, który sprowadza Zakon Kanoników Regularnych Stróżów Świętego Grobu Jerozolimskiego do Polski. Obdarowuje zakonników Miechowem z okolicznymi dobrami, gdzie ok. 1170 r. poświęcono kościół pod wezwaniem Grobu Bożego z replikę Grobu Chrystusa. Sanktuarium to nabrało dużego znaczenia w Królestwie Polskim, a zakon zaczęto określać mianem Bożogrobców lub Miechowitów. Zakon miechowski został skasowany w 1819 r. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, pojawiła się idea odrodzenia Zakonu Rycerskiego Świętego Grobu, w którą zaangażował się Prymas kard. Hlond. Pod jego patronatem polscy kawalerowie zakonu rozpoczęli starania o utworzenie w kraju zwierzchnictwa. Zwrócono się w tej sprawie w 1928 r. do władz zakonu w Rzymie.

Wybuch II wojny światowej zniweczył próby utworzenia polskiego zwierzchnictwa. Po przemianach ustrojowych w 1989 r. z inicjatywą utworzenia zwierzchnictwa wystąpiły władze generalne zakonu. W tym celu nawiązano bezpośrednie kontakty z Prymasem kard. Józefem Glempem i 8 grudnia 1995 r. mianowano go Wielkim Przeorem, tym samym formalnie tworząc zwierzchnictwo zakonu w Polsce. Kard. Józef Glemp sprawował funkcję Wielkiego Przeora do 2013 r. Od 29 sierpnia 2013 r. funkcję Wielkiego Przeora objął kard. Kazimierz Nycz, a zwierzchnikiem zakonu w Polsce od 2022 r. jest dr Andrzej Sznajder CSSH. Zwierzchnictwo polskie liczy ponad 300 dam i kawalerów i jest podzielone na cztery prowincje.

Duchowość zakonu

Duchowość zakonu opiera się na głoszeniu Zmartwychwstania Pańskiego, którego znakiem jest pusty Grób. Noszony pięciokrzyż nie jest ozdobą, ale świadectwem podległości prawu Krzyża i przypomina nam rany Pana i inne cierpienia, od których krwią ocieka także i dzisiaj Ziemia Święta, co łączy się z obowiązkiem charytatywnej pomocy chrześcijanom tam mieszkającym. Damy i kawalerowie dążą do pogłębienia życia chrześcijańskiego, realizując etos rycerski w swoim życiu, co oznacza samodyscyplinę, szlachetność i odwagę. Bardzo ważnymi cechami członka Zakonu są ofiarność, która wyraża się m.in. składaniem ofiar finansowych na rzecz Ziemi Świętej, szlachetne zaangażowanie na rzecz najsłabszych i bezbronnych.

Patronką zakonu jest Matka Boża Królowa Palestyny, której powierzamy wszystkie sprawy. Szczególnym rysem duchowości jest propagowanie nowenny pompejańskiej, którą opracował i spopularyzował w 1884 r. św. Bartolo Longo, kawaler Zakonu Rycerskiego Świętego Grobu w Jerozolimie. 

Misja zakonu

Misja zakonu jest związana z aktywnym wsparciem miejsc świętych i chrześcijan żyjących w Ziemi Świętej, m.in. zakon dotuje w około 50% zwyczajny budżet Łacińskiego Patriarchatu Jerozolimy, utrzymuje i prowadzi w Ziemi Świętej blisko 100 szkół podstawowych i zawodowych, do których mogą uczęszczać dzieci niezależnie od pochodzenia i wyznawanej wiary. Obecnie w Polsce zakon wraz z Tygodnikiem „Niedziela" i Fundacją Instytut Mediów prowadzi zbiórkę pieniędzy na pomoc chrześcijanom w Ziemi Świętej pod nazwą Pro Terra Sancta. Ofiary można wpłacać na konto Fundacji Instytut Mediów. Prowincja Wrocławska prowadzi zbiórkę na rzecz dzieci z Betlejem pozostających pod opieką Domu Pokoju, aby podarować im dwa tygodnie odpoczynku podczas wakacji letnich w Polsce.

Osoby chcące wstąpić i uczestniczyć w życiu zakonu, są zobowiązane do dawania świadectwa wiary, praktykowania życia chrześcijańskiego i włączenia się w dzieła charytatywne na rzecz moralnego i materialnego wsparcia wspólnot chrześcijańskich Ziemi Świętej. Zwykle, choć nie zawsze, kandydata przedstawia członek zakonu. Jest też inna forma uczestnictwa w duchowości i dziełach zakonu, zwana Przyjaciółmi zakonu. O ile od członków zakonu wymaga się realizacji wymienionych już zobowiązań, to dla Przyjaciół zakonu realizacja zobowiązań jest dobrowolna i może mieć charakter sporadyczny lub ciągły. Zachęcamy do zapoznania się ze stroną internetową naszego zwierzchnictwa w Polsce: www.oessh.pl i do podjęcia współpracy. 

Tomasz Grzeszkowiak ESSH