TELEFON DO REDAKCJI: +48 62 766 07 17
Augustyna, Ingi, Jaromira 01 Października 2020, 03:00
Dziś 19°C
Jutro 13°C
Szukaj w serwisie

W starożytnym Jerychu

W starożytnym Jerychu

Są miasta, które po wielokroć pojawiają się na kartach „Pisma Świętego”. Były one zamieszkane przez ludzi przez tysiące lat, a ich mieszkańcy stawali się świadkami ważnych historycznych wydarzeń. Jednym z takich miast było Jerycho położone w dolinie Jordanu, na wschód od Jerozolimy.

To miejsce od początku sprzyjało osadnictwu i było zasiedlone przez ludzi już w epoce kamienia. Najstarsze osiedle, założone w miejscu zwanym dziś Tell es-Sultan powstało w pobliżu lokalnego źródła wody, którym był potok Ain as-Sultan. Łowcy i zbieracze związani z tzw. kulturą natufijską obozowali tu już 10 tys. lat przed Chr. Około 9600 lat przed Chr. osiedlili się tu na stałe, kiedy ustał trudny okres suszy i ciężkich warunków atmosferycznych. Pozostawili po sobie głównie kościane i krzemienne narzędzia.


Osada z kamienną wieżą
We wczesnym okresie neolitu (ok. 9500-6500 przed Chr.) powstała tu stała osada z domami zbudowanymi z suszonej cegły. Zamieszkujący w nich ludzie używali narzędzi z obsydianu, wulkanicznego szkliwa sprowadzanego aż ze wschodniej Turcji. W Jerychu szybko wyrosła dużych rozmiarów wioska, nazywana czasem pierwszym w historii miastem. Osada została otoczona murem, do którego dobudowano od wewnętrznej strony potężną kamienną wieżę. Nie wiadomo, czy te fortyfikacje służyły obronie przed nieprzyjaciółmi, czy też ochronie przed powodzią. Ówcześni mieszkańcy Jerycha nie używali ceramiki, ale uprawiali zboża (jęczmień, pszenicę), rośliny strączkowe i hodowali zwierzęta. Zajmowali się też obróbką skór i tkactwem. Niebawem okrągłe domy zostały zastąpione przez budynki na planie kwadratu lub prostokąta. Jerycho stało się dużym, gęsto zaludnionym osiedlem przedmiejskim, liczącym nawet trzy tysiące mieszkańców.
Wczesna osada neolitycznych rolników rozwijała się aż do końca VIII wieku przed Chr. kiedy to została opuszczona. Później zamieszkiwali ją jedynie nieliczni ludzie, zajmujący prymitywne ziemianki. Żyli oni głównie z pasterstwa i myślistwa. Później osada została znów opuszczona na kolejne kilka tysięcy lat. Około 3400 lat przed Chr. na ruinach powstała tu nowa osada z wczesnej epoki brązu. Wzniesiono w niej świątynię z kamiennym ołtarzem. Nowe miasteczko było otoczone murami i fosą. Za murami znajdowały się zbudowane z mułowych cegieł domy i spichlerze. Mieszkańcy handlowali z Anatolią, Egiptem, oraz Syrią. Po śmierci chowano ich w skalnych grobach wraz z bogatymi darami.


Upadek Jerycha
Około 2300 lat przed Chr. Jerycho zostało zniszczone. Mieszkańcy zostali zabici lub uciekli. Upadek miast i gospodarki Palestyny był powszechny i nie ominął Jerycha, które pozostało niezamieszkane przez około 200 lat. Ok. 2100-1950 lat przed Chr. teren miasta został znów zasiedlony przez półkoczowników. Byli to zapewne Amoryci, którzy w tej epoce zdominowali sporą część Bliskiego Wschodu, od Morza Śródziemnego po Mezopotamię. Pozostały po nich wykute w skale groby z dość różnorodnym wyposażeniem - broń brązowa, ozdoby, naczynia ceramiczne. Około 1950-1800 lat przed Chr. Jerycho zostało ponownie otoczone potężnymi fortyfikacjami. Mury zostały posadowione na pokrytych zaprawą wałach, które uniemożliwiały dokonanie podkopów, czy podprowadzenie machin oblężniczych. Takie sztuczne stoki, zwane glacis, były powszechnie stosowane przy umacnianiu miast epoki brązu w Syropalestynie. Miasto zostało wzniesione na regularnym planie i posiadało odwodnienie. W czasach tzw. późnej epoki brązu (ok. 1400-1325 przed Chr.) Jerycho pozostawało średniej wielkości ufortyfikowanym miastem Kanaanu. Zostało ono jednak opuszczone przed końcem późnej epoki brązu. Datowanie i okoliczności upadku Jerycha były przedmiotem zaciętego sporu, który toczył się wśród archeologów, zajmujących się badaniem starożytnego Kanaanu i Izraela. Dziś wiadomo, że miasto zostało opuszczone na długo przed przybyciem Izraelitów pod wodzą Jozuego. Gdy Izraelici zasiedlali Kanaan, było jedynie stosem suin. Pozostawało niezasiedlone pomiędzy XIV a XI/X wiekiem przed Chr.


Miejsce kultu i pielgrzymek
Dopiero w X wieku przed Chr. pojawiły się tu groby nowych mieszkańców, co poświadcza biblijny przekaz o ponownym zasiedleniu miasta przez Chiela z Betel w czasach króla Achaba: „(...) Za jego czasów Chiel z Betel odbudował Jerycho według zapowiedzi Pana, którą wyrzekł przez Jozuego, syna Nuna; założył jego fundamenty na swoim pierworodnym, Abiramie, a na swoim najmłodszym, Segibie, postawił jego bram” (1 Krl 16, 34). Jednak dopiero w VII wieku przed Chr. odrodziło się tu miasto z prawdziwego zdarzenia. Jerycho było wtedy jednym z centrów administracyjnych Królestwa Judy, co potwierdzają znalezione tu gliniane odciski królewskich pieczęci. Pozostawało ono zamieszkane aż do przesiedlenia babilońskiego w 587 r. przed Chr., kiedy to znów je opuszczono. W okresie perskim (VI-IV w. przed Chr.) Jerycho było niezamieszkanym pustkowiem. Zasiedlone były jedynie dwa sąsiednie wzgórza, lecz obszar pradawnego miasta pozostawał pusty. Tymczasem nowe osiedla w okolicy zaczęły zyskiwać znaczenie jako oazy i strategiczne posterunki wojskowe. Z czasów perskich pochodzi znaleziony tu brązowy grot strzały. W czasach hellenistycznych powstały tu liczne twierdze i forty, które miały bronić oazy przed atakiem powstańców machabejskich. Kwitł handel, który poświadczają znaleziska części amfor z wyspy Rodos. W oazie uprawiano rośliny lecznicze i te które służyły do produkcji perfum. W okolicach Jerycha rosły balsamiczne gaje, w których uprawiano wonną roślinę, zwaną Commiphora gileadensis, czyli balsamowcem właściwym. Z jej żywicy wytwarzano w starożytności pachnidła i lekarstwa słynne w całym śródziemnomorskim świecie. W czasach Hasmoneuszy i dynastii Heroda Wielkiego w miejscu znanym dziś jako Tulul Abu el-’Alayiq istniała dochodowa królewska posiadłość władców Judei. W I wieku przed Chr. wybudowano tu hasmonejski pałac i synagogę. Rzymski wódz Antoniusz podarował tutejsze włości królowej Egiptu Kleopatrze VII. Cesarz August zwrócił je Herodowi Wielkiemu, który czerpał wielkie dochody z produkcji balsamu. W okolicy Jerycha Jezus Chrystus uzdrowił kilku niewidomych żebraków (Mt 20, 29) i gościł u zamożnego celnika Zacheusza (Łk 19, 1-10), który nawrócił się i zmienił swoje postępowanie. Po pierwszym powstaniu żydowskim w latach 66-73 po Chr. Jerycho podupadło, a ok. 100 roku po Chr. powstał tu mały rzymski garnizon. Rzymscy legioniści byli chowani w pobliskich grobach. W IV wieku po Chr. Jerycho stało się miejscem pielgrzymek chrześcijan z całego Imperium Rzymskiego. Miasto odrodziło się jako miejsce kultu, z licznymi kościołami, klasztorami i synagogami. W VII wieku po Chr. Jerycho, wraz z całą Palestyną podbili Arabowie. Muzułmański kalif Hiszam ibn Abd al-Malik z dynastii Umajjadów zbudował luksusowy pałac z łaźniami i meczetem w pobliskim Khirbet al-Mafjar w VIII wieku po Chr. Umajjadzi wysiedlili z Jerycha chrześcijan i Żydów. Miasto upadło, pozostawiając po sobie nieliczne i zubożałe wioski. Jerycho odrodziło się za czasów Abbasydów i Fatymidów, którzy zadbali o nawodnienie regionu i rozwój tutejszego rolnictwa.

Szymon Modzelewski

Galeria zdjęć

Dodaj komentarz

Pozostało znaków: 1000

Komentarze

Nikt nie dodał jeszcze komentarza.
Bądź pierwszy!