TELEFON DO REDAKCJI: +48 62 766 07 17
Augustyna, Ingi, Jaromira 26 Września 2020, 16:28
Dziś 19°C
Jutro 13°C
Szukaj w serwisie

Początki rolnictwa (2)

Początki rolnictwa (2)

Powstanie rolnictwa najlepiej opisuje tzw. teoria klasyczna, sformułowana przez dwóch uczonych amerykańskich Lewisa Binforda i Kenta Flannery´ego. Wedle tej teorii ludzie u początku holocenu rozpoczęli się osiedlać w różnych dogodnych częściach świata, zmniejszając swoją mobilność.

Ludzie zaczęli w sposób wyspecjalizowany wykorzystywać zasoby środowiska przyrodniczego, m.in. dzikie zboża i zwierzęta, które w przyszłości okazały się zdatne do udomowienia. Osiadły tryb życia i obfitość zasobów spowodowały wzrost liczby ludności. Większa liczba ludzi wymagała rzecz jasna większej ilości pokarmu, a jego ilość w środowisku była ograniczona, rychło więc liczba ludności przekroczyła możliwości ekosystemu, który nie mógł już dostarczyć wystarczającej ilości pożywienia.


Wyselekcjonowane zboża
Części ludności zajrzało w oczy widmo głodu, zmuszona więc była do emigracji na tereny peryferyjne, gdzie dzikie zboża nie występowały, bądź występowały w ilości niewystarczającej. Zaczęli więc wysiewać nasiona dzikich zbóż i podjęli pierwsze próby trzymania i rozmnażania w niewoli dzikich owiec i kóz. Dzikie zboża mają łamliwą szypułkę przy nasionach i twarde łuski. Utrudniało to zbiór i obróbkę, a ziarno było małe. Wybierano więc i selekcjonowano mutanty o twardej szypułce i miękkiej łusce oraz o dużej liczbie większych nasion. W ten sposób powstały współczesne odmiany zbóż: pszenica zwyczajna, orkisz, jęczmień zwyczajny, pszenica karłowata. Niektóre odmiany pszenicy wywodzą się, jak wykazały badania genetyczne, wprost z okolic wygasłego wulkanu Karaca Dağ, gdzie do dziś można zauważyć szczególne zagęszczenie dzikich gatunków zbóż, których biolodzy naliczyli aż 68. Stąd wywodzi się między innymi pszenica samopsza. Tutaj została też udomowiona około 8000-9000 lat przed Chr. Z kolei pszenica płaskurka pochodzi z północnej Syrii, gdzie została udomowiona. Dzika odmiana występuje do dziś w Syrii, Turcji, Izraelu i Iranie. Około 8000 lat przed Chr. został udomowiony dziki jęczmień, rosnący na obszarze Izraela i Jordanii (siedliska dzikiego jęczmienia ciągną się od Afryki Północnej i Krety po Tybet).
Zboża zostały zatem wyselekcjonowane i udomowione przez ludzi żyjących na górzystym zapleczu Żyznego Półksiężyca i poszukujących nowych, pewnych źródeł pokarmu dla siebie i swoich rodzin. Dzięki udomowieniu zbóż, a później także innych roślin mogli oni kontrolować część środowiska naturalnego i tworzyć środowiska sztuczne, by pozyskać kaloryczny, nie występujący dotąd w naturze pokarm.

Udomowienie kozy, muflona i tura
Ze stad zwierzęcych wybierano sztuki łagodne, uległe i o zwiększonej masie mięsa. Udomowiono na Bliskim Wschodzie kozę (z dzikiej kozy bezoarowej), owcę (z muflona azjatyckiego), świnię (z dzika), krowę (z tura), kota i osła. Owcę, której przodkiem był muflon, udomowiono w Mezopotamii około 11000-8000 lat przed Chr. Na początku owce dostarczały ludziom głównie mięsa i skór. Na wykorzystanie mleka i wełny czas przyszedł później. Około 6000 lat przed Chr. wyselekcjonowano pierwsze odmiany dające więcej wełny. Owce hodowali już mieszkańcy anatolijskiego Çatalhöyük. Przodkiem udomowionej kozy była koza bezoarowa. Ludzie oswoili ją już 9900 lat przed Chr. na obszarze południowo-wschodniej Anatolii.
Początkowo kozy dostarczały głównie mięsa, skór i rogu. Udomowione bydło pochodzi z kolei od tura, udomowionego ok. 8500 lat przed Chr. we wschodniej Anatolii i w północnym Iraku. Świnia domowa pochodzi od dzika euroazjatyckiego, oswojonego nad górnym biegiem Tygrysu. Udomowienie polegało na selekcji sztuk łagodniejszych, mało agresywnych, większych, posiadających więcej tkanki mięśniowej i tłuszczowej. Tylko te były dalej rozmnażane w niewoli, a reszta trafiała na rożna pierwszych rolników i hodowców. W czasach tzw. neolitu preceramicznego (kiedy to nie lepiono jeszcze naczyń z gliny), ok. 9000-7000 lat przed Chr. zasięg rolnictwa rozszerzał się sukcesywnie.


Chaty z cegły mułowej
W Syrii i Palestynie ludzie zamieszkiwali osady zabudowane domami z suszonej cegły, wytwarzali pierwsze kosze, plecionki i tkaniny. Używali narzędzia z importowanego z Anatolii obsydianu, który stał się przedmiotem dalekosiężnego handlu. To wulkaniczne szkliwo rozchodziło się nawet w promieniu 1000 km od miejsca pochodzenia. Około 7200-7000 lat przed Chr. mieszkańcy Azji Zachodniej zaczęli wytwarzać pierwsze wypalane w ogniu naczynia ceramiczne.
Zasięg rolnictwa rozszerzył się na terytoria leżące w górach Zagros i na Azję Mniejszą. Ok. 7000 lat przed Chr. pierwsi rolnicy dotarli na Cypr, Kretę i do Grecji kontynentalnej. Życie osiadłe ustabilizowało się, choć nadal podejmowano wędrówki, gdyż gospodarka kopieniaczo-wypaleniskowa, którą prowadziły wczesne ludy rolnicze wymagała okresowego przenoszenia się z miejsca na miejsce z powodu szybkiego wyjaławiania ziemi. Społeczności rolnicze Azji Południowo-Zachodniej rozwijały się nadal w tzw. okresie neolitu preceramicznego (8500 przed Chr. - 6300 przed Chr.), kiedy to powstawały pierwsze rolnicze wioski. Wtedy to uprawa zbóż stała się podstawowym środkiem utrzymania. Budowano w tym okresie okrągłe chaty z cegły mułowej - nowego materiału budowlanego powstałego z gliny zmieszanej z sieczką. Powstała około 8500 lat przed Chr. osada w Jerychu, będąca pierwszym większym stałym osiedlem w dziejach ludzkości, była otoczona murem z wieżą. Jej mieszkańcy trudnili się uprawą zbóż i roślin strączkowych oraz łowiectwem. Mieszkali w okrągłych chatach z mułowej cegły. Handlowali też solą i bitumem. Bardzo zajmował ich kult zmarłych, których wymodelowane z gliny czaszki trzymano w domach. W innych regionach Bliskiego Wschodu, m.in. w Mezopotamii i Syrii istniały podobne do Jerycha osady (Tell Mureybet, Abu Hureyra, Tell Asuad, Buqras). Ich mieszkańcy rozwinęli budownictwo (co znalazło wyraz w ujednoliceniu materiału budowlanego, tworzeniu rozbudowanych domów ze spiżarniami i magazynami i rozwoju technik budowlanych), kult religijny (pochówki pod podłogami domostw, figurki i płaskorzeźby). Mieszkańcy tych terenów wierzyli, że przodkowie mają wielki wpływ na ich życie i z tego powodu składali im ofiary.


Jeszcze ceramika
W neolicie rozwinął się na Wschodzie dalekosiężny handel pomiędzy osiadłymi społecznościami. Wymieniano sól, bitum, obsydian, zboża i udomowione rośliny. Ulepszono narzędzia kamienne i krzemienne, które dostosowano do potrzeb uprawy roli. Zaczęto też robić pierwsze próby z kuciem miedzi na zimno, zwłaszcza na obszarach anatolijskich.
Z osady Cayonu Tepesi sprzed 7000 tys. lat przed Chr. znane są miedziane ozdoby. Produkowano białą zaprawę wapienną, która miała zastosowanie w budownictwie i w produkcji pierwszej, topornej jeszcze ceramiki. Ceramikę zaczęto wytwarzać pierwszy raz około 6300 lat przed Chr. w Mezopotamii i Anatolii. Odtąd stała się ona środkiem wyżycia artystycznego, co znalazło odzwierciedlenie w malowidłach na jej powierzchni, które są charakterystyczne dla poszczególnych kultur - odtąd dla każdej z nich można wydzielić odrębny styl zdobniczy. Wraz z początkiem neolitu ceramicznego około 6300 lat przed Chr. społeczeństwa rolnicze Bliskiego Wschodu weszły w epokę burzliwego rozwoju kultury i technologii, który doprowadził do wyłonienia się wysokich cywilizacji.

Szymon Modzelewski

Galeria zdjęć

Dodaj komentarz

Pozostało znaków: 1000

Komentarze

Nikt nie dodał jeszcze komentarza.
Bądź pierwszy!