Ostrokrzew

Ostrokrzew

Choć Boże Narodzenie już za nami, wciąż pozostajemy w wyjątkowym, świątecznym nastroju. To właśnie w tym okresie szczególną uwagę przyciągają rośliny, które są atrakcyjne nawet zimą. Wśród nich jest ostrokrzew.

Ostrokrzew kojarzy się z bożonarodzeniowymi dekoracjami. Warto poznać tą niezwykle interesującą roślinę, która od wieków towarzyszy zimowemu krajobrazowi ogrodów i wnętrz. W tradycji chrześcijańskiej ostrokrzew od wieków posiada bogatą symbolikę religijną, silnie związaną z Bożym Narodzeniem i męką Chrystusa. Jego wiecznie zielone liście symbolizują życie wieczne, nadzieję i nieśmiertelność duszy, podkreślając zwycięstwo życia nad śmiercią nawet w najciemniejszym, zimowym okresie roku. Kolce na brzegach liści są natomiast interpretowane jako nawiązanie do korony cierniowej Chrystusa, a intensywnie czerwone owoce symbolizują Jego krew przelaną dla zbawienia ludzkości. Z tego względu ostrokrzew był często wykorzystywany w dekoracjach kościelnych, wieńcach adwentowych oraz bożonarodzeniowych stroikach, stanowiąc nie tylko element ozdobny, ale również głęboki znak wiary, ofiary i odkupienia. W wielu krajach Europy uważano także, że gałązki ostrokrzewu chronią dom przed złem i przynoszą Boże błogosławieństwo, dlatego umieszczano je nad drzwiami lub przy domowych ołtarzykach.

Ostrokrzew (Ilex) to rodzaj roślin obejmujący ponad 570 gatunków i jedyny współcześnie żyjący w rodzinie ostrokrzewowatych (Aquifoliaceae). To również najliczniejszy rodzaj wśród zdrewniałych, dwupiennych roślin okrytonasiennych! W naturze ostrokrzewy rosną w strefach umiarkowanych, subtropikalnych i tropikalnych, a w przeszłości (w trzeciorzędzie) obejmowały jeszcze szerszy teren. Rodzaj obejmuje wiecznie zielone lub liściaste drzewa, krzewy oraz pnącza. Rośliny te charakteryzują się prostymi, naprzemianległymi, zwykle błyszczącymi liśćmi, często z kolczastym brzegiem. Kwiaty są drobne, niepozorne, zielonkawobiałe, czteropłatkowe, u większości gatunków rozdzielnopłciowe, tzn. że kwiaty męskie i żeńskie występują na oddzielnych roślinach. Owoce w postaci jagód pojawiają się wyłącznie na okazach żeńskich i w zależności od gatunku oraz odmiany mogą mieć różne barwy, m.in. czerwoną, granatową, żółtą lub kremową. Jagody są trujące dla ludzi, ale ptaki je chętnie spożywają, pomagając tym samym w rozsiewaniu nasion. Gatunkiem typowym dla rodzaju, a także najczęściej sadzonym w polskich ogrodach jest ostrokrzew kolczasty (Ilex aquifolium), który od wieków towarzyszy tradycjom bożonarodzeniowym. Jego zawsze zielone, błyszczące liście oraz jaskrawoczerwone owoce sprawiają, że roślina ta zachowuje walory dekoracyjne także zimą, a jej gałązki są nieodłącznym elementem wieńców, stroików i innych ozdób świątecznych.

Ciekawostką jest fakt, że niektóre gatunki ostrokrzewu mają także znaczenie użytkowe. Liście służą do przygotowania napojów pobudzających, takich jak yerba mate z ostrokrzewu paragwajskiego (Ilex paraguariensis), guayusa z ostrokrzewu guajusa (Ilex guayusa), kuding z ostrokrzewu gorzkolistnego (Ilex kaushue) oraz yaupon z ostrokrzewu wymiotnego (Ilex vomitoria). 

Tekst i zdjęcie Tomasz Dymny