Osetek Najświętszej Maryi Panny
Z dziewięćsiłem wiąże się legenda o Maryi, która przechodząc przez łąkę, nadepnęła na niego i ukłuła się jego kolcem. Od tego czasu roślina miała stać się niska i rozłożysta.
Dziewięćsił bezłodygowy (Carlina acaulis L.), nazywany również złotym ostem lub osetkiem Najświętszej Maryi Panny, należy do rodziny astrowatych (Asteraceae). Występuje głównie w górskich i podgórskich rejonach południowej i środkowej Europy. W Polsce spotykany jest przede wszystkim na południu kraju. Rośnie na suchych, nasłonecznionych łąkach, murawach i kamienistych stanowiskach.
Jest rośliną dwuletnią, pozbawioną łodygi lub mającą ją silnie zredukowaną. Od tej cechy pochodzi łacińska nazwa acaulis, oznaczająca „bez łodygi”. Koszyczek kwiatowy może osiągać nawet 15 cm średnicy i z daleka przypomina pojedynczy kwiat. W rzeczywistości składa się z licznych kwiatów. Jasne, połyskujące listki wewnętrzne przypominają płatki i pełnią funkcję powabni, podczas gdy zewnętrzne są zielone i kolczaste. Liście tworzą przy ziemi rozetę i mają kolczaste brzegi. Dziewięćsił kwitnie od lipca do września. Jego kwiaty odwiedzają m.in. pszczoły, trzmiele i chrząszcze. Roślina reaguje na zmiany pogody, przed deszczem i na noc zamyka koszyczek, dlatego dawniej nazywano ją naturalnym „barometrem”.
Od wieków dziewięćsił wykorzystywano w medycynie ludowej, ceniony był jego korzeń. Stosowano go przy dolegliwościach żołądkowych, przeziębieniach, pasożytach przewodu pokarmowego i chorobach skóry. Zawarte w roślinie m.in. inulina, garbniki, olejki eteryczne i żywice wiązano z działaniem przeciwzapalnym, napotnym, antybakteryjnym i moczopędnym.
Z dziewięćsiłem związana jest bogata tradycja ludowa. Górale wierzyli, że posiada dziewięć uzdrowicielskich mocy i jest dziewięć razy silniejszy od innych ziół. Suszone kwiatostany wieszano przy wejściach do domów na Podhalu, a także w Alpach, na Bałkanach i w Kraju Basków, wierząc, że zapewnią mieszkańcom ochronę. Roślinę wkładano również do dziecięcych kołysek, aby chroniła przed urokami i nieszczęściem oraz zapewniała spokojny sen. Charakterystyczny kwiatostan stał się jednym z motywów sztuki podhalańskiej, obok lilii złotogłów (tzw. lilia św. Jana). Jego symbolika może sięgać przedchrześcijańskich tradycji.
Z rośliną wiąże się również legenda o jej maryjnym znaczeniu. Maryja, przechodząc przez łąkę, nadepnęła na dziewięćsił i ukłuła się jego kolcem. Od tego czasu roślina miała stać się niska i rozłożysta. Trwałość dziewięćsiłu, który potrafi przetrwać w suchym i ubogim środowisku, a po zaschnięciu długo zachowuje formę i złocistą barwę, może symbolizować wytrwałość i wierność. Jego kolczasty wygląd przywołuje natomiast skojarzenie z cierniem i cierpieniem. Są to jednak ludowe interpretacje pokazujące, jak przyroda pomagała dawniej wyrażać i zapamiętywać treści religijne. Ciekawostką jest to, że dno koszyczka dziewięćsiłu m.in. w Szwajcarii i we Włoszech, spożywa się po ugotowaniu jako warzywo. Motyw rośliny obecny jest również w heraldyce, dziewięćsił znajduje się m.in. w herbie gminy Baligród w Bieszczadach.
Tomasz Dymny
Zdjęcie: Małgorzata Gębala
Komentarze
Nikt nie dodał jeszcze komentarza.
Bądź pierwszy!