Ochrona konstytucyjna dzieci

Ochrona konstytucyjna dzieci 

Ustawa zasadnicza wskazując na podmiotowość dziecka, udziela ochrony jego praw i wolności, począwszy od chwili poczęcia aż do uzyskania pełnoletności.

Zgodnie z art. 18 Konstytucji pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej znajdują się m.in. macierzyństwo i rodzicielstwo. Z przepisu tego wynika, że ochrona macierzyństwa obejmuje nie tylko okres po urodzeniu dziecka, ale też czas przed jego urodzeniem. Konstytucja w sposób wyraźny obok rodzicielstwa wyodrębnia macierzyństwo, co oznacza, że ochrona macierzyństwa obejmuje również dziecko poczęte, lecz jeszcze nieurodzone.

Zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z 28 maja 1997 r., sygn. akt K 26/96 ochrona macierzyństwa nie oznacza wyłącznie ochrony interesów kobiety ciężarnej i matki, lecz obejmuje życie dziecka poczętego, „bez którego relacja macierzyństwa zostałaby przerwana”. Równorzędnym podmiotem ochrony macierzyństwa jest bowiem także dziecko poczęte i jego prawidłowy rozwój (Komentarz do Konstytucji RP, red. prof. M. Safian, prof. L. Bosek,2016, wyd.1, Legalis).

Treść artykułu 38 Konstytucji wskazuje, że Rzeczpospolita Polska zapewnia każdemu człowiekowi prawną ochronę życia. Wszelkie wątpliwości interpretacyjne, czy przepis ten dotyczy wyłącznie dziecka już narodzonego, czy też obejmuje swoją ochroną również dziecko od chwili poczęcia, wyjaśnił Trybunał Konstytucyjny w wyżej powołanym wyroku, w którym wskazuje, że „Wartość konstytucyjnie chronionego dobra prawnego, jakim jest życie ludzkie, w tym życie rozwijające się w fazie prenatalnej, nie może być różnicowana. Brak jest bowiem dostatecznie precyzyjnych i uzasadnionych kryteriów pozwalających na dokonanie takiego zróżnicowania w zależności od fazy rozwojowej ludzkiego życia. Od momentu powstania życie ludzkie staje się więc wartością chronioną konstytucyjnie. Dotyczy to także fazy prenatalnej”. Spojrzenie prezentowane w wyżej cytowanym orzeczeniu znajduje swoje odzwierciedlenie w ustawie o Rzeczniku Praw Dziecka, gdzie zgodnie z art. 2 tej ustawy dzieckiem jest każda istota ludzka od poczęcia do osiągnięcia pełnoletności.

Organ ten został ustanowiony na mocy art. 72 ust. 4 Konstytucji jako gwarant przestrzegania i zapewnienia ochrony praw dziecka. Warto w tym miejscu wskazać na kampanię RPD pod nazwą „Głos dziecka w roli głównej. Wysłuchaj go.” Ta ogólnopolska kampania podkreśla podmiotowość dziecka i jego prawo do bycia wysłuchanym w każdej sferze dotyczącej jego życia i na każdym etapie rozwoju. Zwraca uwagę dorosłych, a zwłaszcza rodziców, na potrzebę wsłuchania się w to, co mówi lub chce powiedzieć dziecko, nie bagatelizowanie tego i nie odkładanie na później. Bo jak podkreśla sama Rzecznik Praw Dziecka, adwokat Monika Horna - Cieślak: „Wsłuchanie się w głos dziecka jest jednym z najpiękniejszych i najbardziej odpowiedzialnych gestów, jakich może dokonać dorosły”.

Konstytucja w art. 72 ust. 1 chroni dziecko przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją, a w ust. 3 wskazuje, że w toku ustalania praw dziecka organy władzy publicznej oraz osoby odpowiedzialne za dziecko są obowiązane do wysłuchania i w miarę możliwości uwzględnienia zdania dziecka – co ma znaczenie głównie w postępowaniu sądowym. 

Monika Mazur
monika.mazur@prawnik-kalisz.pl
Zdjęcie: pxhere