Namiestnik Chrystusa królem? 
Jezus Chrystus Król przekazał klucze królestwa Bożego św. Piotrowi. Jednak symbolem władzy następców tego apostoła stały się też papieska tiara i koronacja jak króla. Czy słusznie?
Wydawałoby się, że czas monarchii już dawno dobiegł końca, a jednak na świecie obecnie istnieje kilkadziesiąt państw o ustroju monarchicznym, w tym 12 w Europie. Nie w każdym oczywiście panuje król, bo w części z nich władzę w swoich rękach ma cesarz, wielki książę, emir, sułtan albo książę. Niektórych pewnie zaskoczy, że Watykan też jest monarchią, ale inną niż te tradycyjne. Wprawdzie pełnię władzy posiada w niej papież, jednak jest on wybierany przez konklawe i podlega Królowi. Natomiast posiadaniem tradycyjnego króla mogą „pochwalić się” chociażby Wielka Brytania, Belgia, Dania, Hiszpania i tam tron jest dziedziczony. My, jako chrześcijanie i katolicy, mamy swojego Króla. W niedzielę, 22 listopada będziemy obchodzić Jego święto, czyli uroczystość Jezusa Chrystusa Króla Wszechświata, która kończy rok liturgiczny w Kościele katolickim. Papież Pius XI ustanowił ją w 1925 r. wydając encyklikę Quas primas. Oczywiście nie po raz pierwszy zaczęto wtedy mówić o Jezusie Chrystusie jako Królu.
Królestwo nie z tego świata
Królestwo Boże zapoczątkował na ziemi Pan Jezus i sam sporo o nim mówił, by wyjaśnić jego znaczenie. Można je było dostrzec nie tylko w Jego słowach, ale także czynach. Gdy prorok Jan Chrzciciel został uwięziony przez króla Heroda, Pan Jezus przyszedł do Galilei i wzywał: „Czas się wypełnił i bliskie jest królestwo Boże. Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię” (Mk 1, 14-15). Jak podkreśla Katechizm Kościoła Katolickiego wszyscy ludzie są powołani do królestwa Chrystusa, ale każdy, kto chce należeć do tego królestwa, ma przyjąć Jego słowo – Ewangelię i zaproszenie do nawrócenia. Wzywając do zmiany życia, Pan Jezus równocześnie ukazał bezgraniczne miłosierdzie Ojca wobec grzeszników i podkreślił ogromną radość w niebie „z jednego grzesznika, który się nawraca” (Łk 15, 7). Największym dowodem tej miłości była ofiara jaką Syn Boży złożył z własnego życia podczas męki i śmierci „na odpuszczenie grzechów”.
Jezus głosił, że królestwo Boże należy do „ubogich i maluczkich” to znaczy do tych, którzy przyjęli je pokornym sercem. Mówił o nich, że są błogosławieni – szczęśliwi. Sam dzielił życie ubogich, poznał, czym jest głód, pragnienie i ogołocenie. A nawet ukazując Sąd Ostateczny w Ewangelii wg św. Mateusza utożsamiał się z ubogimi mówiąc: „Byłem głodny, a daliście mi jeść, byłem spragniony”, przybyszem, nagi, chory, w więzieniu. „Wszystko, co uczyniliście jednemu z tych braci moich najmniejszych, Mnieście uczynili” (Mt 25, 40).
Potem przed swoją śmiercią Pan Jezus w czasie przesłuchania przez Piłata podkreślił, że jest Królem, a Jego królestwo teraz nie jest z tego świata: „«Gdyby królestwo moje było z tego świata, słudzy moi biliby się, abym nie został wydany Żydom. Teraz zaś królestwo moje nie jest stąd». Piłat zatem powiedział do Niego: «A więc jesteś królem?» Odpowiedział Jezus: «Tak, jestem królem. Ja się na to narodziłem i na to przyszedłem na świat, aby dać świadectwo prawdzie. Każdy, kto jest z prawdy, słucha mojego głosu»”.
Przez Kościół
Jak podkreśla Katechizm Kościoła Katolickiego, już na początku swojej publicznej działalności Jezus wybrał 12 uczniów - apostołów, dał im udział w swojej władzy „i wysłał ich, aby głosili królestwo Boże i uzdrawiali chorych” (Łk 9, 2). Zostali na zawsze złączeni z Jego królestwem i to przez nich Syn Boży kierował Kościołem.
W kolegium Dwunastu, czyli apostołów. pierwsze miejsce zajął Piotr, któremu Jezus Chrystus powierzył nie tylko misję głoszenia Ewangelii, ale specjalną władzę: „Tobie dam klucze Królestwa niebieskiego; cokolwiek zwiążesz na ziemi, będzie związane w niebie” (Mt 16, 38). Te klucze oznaczają władzę zarządzania domem Bożym, którym jest Kościół. Jezus, Dobry Pasterz potwierdził zadanie dane Piotrowi, kiedy po zmartwychwstaniu zwrócił się do niego: „Paś baranki moje”. Jak czytamy w Katechizmie Kościoła Katolickiego, przekazał mu wtedy władzę odpuszczania grzechów, ogłaszania orzeczeń doktrynalnych i podejmowania decyzji dyscyplinarnych w Kościele. Teraz Chrystus Pan króluje przez Kościół, ale w Jego królestwo na Ziemi uderzają jeszcze złe moce, dopóki nie przyjdzie powtórnie. Stąd chrześcijanie modlili się i modlą się nadal, by przyspieszyć Jego powrót.
Zrobisz diadem ze złota
Pan Jezus mówił do św. Piotra o kluczach, ale wielu ludziom z papieżem, jego władzą i Państwem Watykańskim, a wcześniej Państwem Kościelnym, kojarzy się tiara, czyli papieska korona złożona z trzech diademów, wysadzana kamieniami szlachetnymi i perłami, a na szczycie posiadająca mały krzyż. Przeczytałam informację, że również dla obecnego Ojca Świętego, pochodzącego ze Stanów Zjednoczonych, Amerykańscy katolicy w marcu tego roku rozpoczęli zbiórkę crowdfundingową na wykonanie tiary dla niego. To ma być dar od nich dla Leona XIV. - Historycznie rzecz biorąc, większość tiar papieskich była darami, zazwyczaj od rodzinnej diecezji papieża lub od wspólnot zakonnych, z którymi był związany - powiedział Isaac Smith, inicjator akcji w rozmowie z EWTN News. Co się dzieje dalej z tym projektem nie wiem, nigdzie nie znalazłam informacji.
Uzupełniając to, co powiedział pan Smith, w starożytności tiara jako nakrycie głowy w formie stożka noszona była przez monarchów asyryjskich i perskich. Z kolei historia papieskich koron sięga co najmniej VIII w., a samo słowo „tiara” w odniesieniu do papieża pojawiło się mniej więcej 400 lat później. Ks. Jakub Bogacki w książce „Szkaplerz św. Józefa” przypomniał jeszcze, że tiara papieska swymi początkami sięga wydarzeń opisanych na kartach Starego Testamentu. W Księdze Wyjścia czytamy słowa Boga skierowane do Mojżesza: „l zrobisz też diadem ze szczerego złota i wyryjesz na nim, jak się ryje na pieczęci: Poświęcony dla Pana”. Miał go nosić brat Mojżesza, czyli Aaron. „W związku z tym, iż Aarona uznaje się za archetyp Najwyższego Kapłana, tiarę należy uznać za widzialny znak władzy arcykapłańskiej. Z czasem tiara stała się symbolem papiestwa. Od 1143 r. do 1963 r. obrzęd uroczystego nałożenia tiary na głowę papieża był integralną częścią koronacji papieskiej” („Szkaplerz św. Józefa”). Czyli nie chodzi o to, że papież jest królem jak władcy świeccy. W tym przypadku tiara była symbolem religijnym.
Zastępca i następca
W XIII w. do papieskiej tiary dodano drugą koronę, symbolizującą władzę papieża zarówno w sprawach duchowych, jak i doczesnych. Ta z trzema koronami pojawiła się po raz pierwszy w XIV w. Ks. Bogacki podkreślił w „Szkaplerzu św. Józefa”, że znaczenie trzech koron na tiarze zmieniało się na przestrzeni wieków i w pewnych epokach nabierało bardziej świeckiego charakteru. Stąd według jednych miały one symbolizować funkcje papieża jako biskupa Rzymu, monarchy i powszechnego Nauczyciela Kościoła.
Kolejni podkreślali, że korony przypominają: papież to Ojciec królów, Rządca świata i Namiestnik Jezusa Chrystusa. Namiestnik w dawnej terminologii to osoba sprawująca władzę w zastępstwie lub w imieniu panującego. A papież to zastępca Chrystusa Króla i następca św. Piotra. Istnieje też inna interpretacja znaczenia trzech koron tiary, mają symbolizować potrójną misję Jezusa Chrystusa - kapłana, proroka i króla. I jest jeszcze jedna interpretacja koron na papieskiej tiarze: nawiązuje do Kościoła walczącego, cierpiącego i triumfującego. Kościół walczący, nazywany też pielgrzymującym, to my, żyjący na Ziemi i prowadzący walkę duchową z grzechem pielgrzymując do nieba. Kościół cierpiący to dusze w czyśćcu, a tryumfujący oznacza świętych w niebie.
Wikariusz w tiarze
Tiara od początku była używana przez papieży przy okazjach niezwiązanych bezpośrednio z liturgią: w czasie procesji ze świątyni i do niej, ceremonialnych procesji papieskich, błogosławieństwa Urbi et Orbi, przy ogłaszaniu dogmatów oraz podczas innych uroczystości nieliturgicznych. Ojciec Święty, podobnie jak inni biskupi, bo jest biskupem Rzymu, jako liturgicznego nakrycia głowy używał i używa mitry.
Jak kiedyś wyglądała inauguracja pontyfikatu papieża? Do czasów Pawła VI rozpoczynała się uroczystą solenną Mszą koronacyjną, w czasie której dziekan kolegium kardynalskiego na ramiona Ojca Świętego nakładał paliusz. Po niej następowała koronacja, na głowę papieża kardynał protodiakon nakładał tiarę ze słowami: Accipe tiaram tribus Coronis ornatam, et scias te esse patrem principum et regum, rectorem orbis in terra vicarium Salvatoris nostri Jesu Christi, cui est honor et gloria in saecula saeculorum (Przyjmij tę tiarę ozdobioną trzema koronami i wiedz, że tyś Ojcem książąt i królów, władcą świata, Wikariuszem naszego Zbawiciela Jezusa Chrystusa, którego jest cześć i chwała na wieki wieków). Te słowa przypominały, że papież jest m.in. wikariuszem Pana Jezusa. Już po koronacji Ojciec Święty udzielał błogosławieństwa Urbi et Orbi (Miastu - Rzymowi i Światu).
Wiadomo, że pierwsza potwierdzona koronacja odbyła się za czasów Mikołaja I w 858 r., a ostatnia w 1963 r. na rozpoczęcie pontyfikatu Pawła VI. Najpierw miały one miejsce w Bazylice św. Jana na Lateranie, a po okresie niewoli awiniońskiej zazwyczaj w Bazylice św. Piotra.
Nad kluczami
Wspomniany Paweł VI w 1965 r. przekazał swoją tiarę Kościołowi w Stanach Zjednoczonych w związku z celami charytatywnymi i zdecydował o jej nienoszeniu. Ale w Konstytucji apostolskiej z 1975 r. Romano Pontifici Eligendo uwzględnił koronację następców. I rzeczywiście kolejni papieże nadal otrzymywali tiary, ale jej nie nosili. Jan Paweł I, Jan Paweł II zrezygnowali z koronacji. - To już nie jest odpowiedni czas na przyjmowanie rytuału, który był postrzegany, nawet jeśli w sposób nieuzasadniony, jako symbol świeckiej władzy papieży – powiedział św. Jan Paweł II w 1978 r. podczas Mszy na rozpoczęcie pontyfikatu. Potem przypomniał, że posłannictwo Chrystusa - Kapłana, Proroka i Króla - trwa nadal w Kościele. - I chociaż dawniej wkładano na głowę papieża tiarę, potrójną koronę, by poprzez ten symbol wyrazić cały ustrój hierarchiczny Kościoła Chrystusowego, cała „święta władza” w nim sprawowana nie jest niczym innym jak służbą, służbą mającą na celu jedną tylko rzecz: by cały lud Boży uczestniczył w tej potrójnej misji Chrystusa i pozostawał na zawsze we władzy Pana, z której bierze swoje początki.
Nie z władzy doczesnej, ale od Ojca Niebieskiego i z tajemnicy krzyża i ze zmartwychwstania – mówił Jan Paweł II. Wyjaśnił, że absolutna władza Jezusa nigdy nie przemawia językiem siły, ale wyraża się w miłości bliźniego i prawdzie. - Bracia i siostry, nie bójcie się przygarnąć Chrystusa i przyjąć Jego władzę, pomóżcie papieżowi i wszystkim tym, którzy pragną służyć Chrystusowi, służyć człowiekowi i całej ludzkości – prosił papież. Potem Jan Paweł II zachował tiarę jedynie w swoim herbie papieskim i w Konstytucji Universi Dominici gregis z 1996 r. zostawił prawo wyboru ceremoniału inauguracyjnego papieski pontyfikat. Kolejni papieże Benedykt XVI, Franciszek, Leon XIV odprawiali więc Mszę rozpoczynającą pontyfikat, podczas której nakładano im paliusz i pierścień rybaka, bez koronacji.
Dodam jeszcze, że tiara w herbach papieży umieszczana była do wyboru w 2005 r. Benedykta XVI, który zastąpił ją biskupią mitrą i paliuszem. Natomiast do dzisiaj można ją zobaczyć w herbie Watykanu i godle Stolicy Apostolskiej nad dwoma skrzyżowanymi kluczami św. Piotra.
Renata Jurowicz
zdjęcia: Tiara, którą otrzymał Jan Paweł II i nigdy jej nie założył na głowę
Mozaika ukazująca Chrystusa Pantokratora (Wszechwładcy) w Katedrze w Monreale. Na str. 11: Fragment fresku przedstawiający Piusa II (1405-1464)
Komentarze
Nikt nie dodał jeszcze komentarza.
Bądź pierwszy!