Mieczyk Matki Bożej Bolesnej

Mieczyk Matki Bożej Bolesnej

Mieczyk nazywany gladiolą, zajmuje szczególne miejsce w symbolice związanej z Matką Bożą, której święto obchodzimy 15 września.

Rośliny, kwiaty i zioła od wieków kojarzone są dobrem i bogactwem symbolicznych znaczeń. W tradycji chrześcijańskiej, inspirowanej Biblią, często dostrzegano w nich obrazy odnoszące się do cnót Maryi, wydarzeń z jej życia oraz jej duchowych przymiotów. Jedną z takich roślin jest mieczyk, nazywany także gladiolą (Gladiolus), należący do rodziny kosaćcowatych. Rodzaj ten obejmuje 296 gatunków występujących naturalnie m.in. w zachodniej Azji i Afryce, a także w Europie, gdzie odnotowano sześć gatunków, z których dwa rosną naturalnie w Polsce: mieczyk błotny (Gladiolus palustris) i mieczyk dachówkowaty (G. imbricatus). 

Mieczyki są wieloletnimi roślinami bulwiastymi i mogą osiągać nawet 1,5 m wysokości. Każdego roku stara bulwa obumiera, a w jej miejsce powstaje nowa wraz z licznymi bulwkami przybyszowymi. Długie, wąskie liście wyrastają w dwóch rzędach wzdłuż łodygi, a na jej szczycie rozwija się kłosowaty kwiatostan złożony z wielu kwiatów. Dziko rosnące mieczyki mają zwykle niewielkie kwiaty. Znane z ogrodów odmiany o dużych i barwnych kwiatach są natomiast efektem wieloletniej hodowli i krzyżowania różnych gatunków mieczyków. Szczególną popularnością cieszą się mieczyki ogrodowe (Gladiolus × hortulanus), uprawiane także na kwiaty cięte. W naszym klimacie większość odmian nie jest odporna na mróz, dlatego jesienią bulwy wykopuje się i przechowuje w chłodnym, suchym miejscu, a wiosną ponownie sadzi. Nazwa rodzaju Gladiolus pochodzi od łacińskiego słowa gladius, czyli „miecz” i nawiązuje do długich, ostro zakończonych, liści.

Mieczyk zajmuje szczególne miejsce w symbolice maryjnej jako kwiat związany z Matką Bożą Bolesną. Jego znaczenie nie wynika z wyglądu kwiatów, lecz z charakterystycznych, mieczowatych liści. Na rozwój tego znaczenia wpłynęły objawienia św. Brygidy Szwedzkiej, która połączyła mieczyk z cierpieniem Maryi. Liść tej rośliny stał się symbolem „miecza boleści” zapowiedzianego przez starca Symeona podczas ofiarowania Jezusa w świątyni. W Ewangelii św. Łukasza czytamy: „A Twoją duszę miecz przeniknie – aby na jaw wyszły zamysły serc wielu” (Łk 2, 35). Słowa te stały się podstawą przedstawiania Matki Bożej Bolesnej z jednym lub siedmioma mieczami przeszywającymi jej serce. W chrześcijańskiej symbolice mieczyk oznacza nie tylko cierpienie Maryi, ale również odwagę, duchową siłę, wytrwałość i niezłomną wiarę. Białe mieczyki kojarzone są dodatkowo z czystością i niewinnością.

Niektórzy badacze roślin biblijnych przypuszczają, że biblijna „Róża Szaronu” mogła oznaczać jeden z gatunków mieczyka. Dawniej roślina kojarzona była z gladiatorami, odwagą i zwycięstwem. Przypisywano jej również właściwości ochronne, a bulwy noszono jako talizmany mające chronić przed zranieniem i złymi duchami. Suszone bulwy wykorzystywano także w medycynie ludowej. Kwiaty niektórych gatunków są także jadalne i mogą służyć m.in. jako dekoracja sałatek czy deserów. 

Tomasz Dymny
Zdjęcie: Małgorzata Gębala