Kwiat Męki Pańskiej

Kwiat Męki Pańskiej

Kwiat Męki Pańskiej to nie tylko roślina ozdobna. Już 500 lat temu hiszpańscy misjonarze dostrzegli w jego budowie symbole związane z cierpieniem i śmiercią Chrystusa.

Męczennica błękitna (Passiflora caerulea), nazywana także męczennicą modrą lub zwyczajną, pochodzi z lasów Brazylii i Argentyny. To pnącze z rodziny męczennicowatych w naturalnych warunkach osiąga nawet 10 metrów długości. W uprawie domowej dorasta do około 3 metrów. W cieplejszych krajach zdobi ogrody i pergole, a w Polsce najczęściej uprawiane jest w mieszkaniach i szklarniach jako roślina ozdobna. Męczennica błękitna posiada kanciaste, nagie pędy z wąsami czepnymi, którymi przytwierdza się do podpór. Jej szerokie, 5–7-klapowe liście tworzą gęstą, dekoracyjną zasłonę. Jednak największe wrażenie wywołują kwiaty. Wyrastają pojedynczo w kątach liści i osiągają 6–9 cm średnicy. Najczęściej mają barwę biało-niebieską lub niebieskofioletową.

Budowa kwiatu jest niezwykle misterna. Składa się z pięciu działek kielicha i pięciu płatków korony, otoczonych trójlistkową okrywą. Najbardziej charakterystycznym elementem jest promienisty wieniec włókien – przykoronek, ułożonych w kilku rzędach. Zewnętrzne są najdłuższe, u nasady ciemnofioletowe, dalej białe i niebieskie. W centrum kwiatu wznosi się wyraźny trzon kwiatowy wyrastający z dna kwiatowego, na którego szczycie znajduje się pięć pręcików otaczających słupek z trójdzielnym znamieniem. Owocem męczennicy jest jajowata, pomarańczowa jagoda długości do 6 cm. Jest jadalna. Aby roślina wydała nasiona, potrzebuje zapylenia krzyżowego. Najłatwiej rozmnażać ją przez sadzonki.

To jednak nie tylko roślina ozdobna. W XVI w. hiszpańscy misjonarze dostrzegli w jej budowie symbole Męki Chrystusa. Od łacińskiego passio („cierpienie”), wywodzi się nazwa kwiat pasji. Płatki korony i działki kielicha symbolizują dziesięciu apostołów (bez św. Piotra, który zaparł się Jezusa trzy razy, i Judasza Iskarioty, który Go zdradził), trzy znamiona słupka – trzy gwoździe, pięć pręcików – pięć ran Zbawiciela (cztery od gwoździ i jedna od włóczni), a promieniste włókna – koronę cierniową. Wąsy czepne kojarzono z biczami, a barwy białą i niebieską z czystością i niebem. Ponadto kwiat ten pozostaje otwarty przez trzy dni, symbolizując tym samym trzy lata posługi Jezusa. Od XV w. roślinie nadawano w Europie nazwy związane z symboliką męki Jezusa. Do starszych nazw germańskich należą Christus-Krone (korona Chrystusa), Christus-Strauss (bukiet Chrystusa), Dorn-Krone (korona cierniowa), Jesus-Lijden (Pasja Jezusa) czy Marter (Pasja). W Hiszpanii gatunek ten znany jest jako espina de Cristo (cierń Chrystusa).

Kwiaty o regularnym kształcie kojarzą się także z tarczą zegara, dlatego w Izraelu roślina znana jest jako kwiat zegara, w Grecji jako roślina zegara i w Japonii jako tokeisō (roślina zegara). Na Hawajach nazywana jest lilikoʻi. Nazwa pochodzi od wąwozu, w którym po raz pierwszy ją uprawiano i/lub odkryto na wyspie Maui. Gatunek ten można znaleźć na głównych hawajskich wyspach w stanie dzikim. Przez mieszkańców jest wykorzystywany m.in. do produkcji soków, dżemów i aromatów do lodów. 

Tomasz Dymny
Zdjęcie: Siostra Oktawia Wolska