Kult św. Józefa w wieku XVI (77)

Kult św. Józefa w wieku XVI (77)

Hiszpański jezuita Francisco Suárez nie bał się podejmować trudnych i kontrowersyjnych zagadnień związanych z teologią św. Józefa.

Ukoronowaniem XVI-wiecznej teologii św. Józefa, rozwijanej w Hiszpanii, są dzieła wybitnego teologa o. Francisca Suáreza, który urodził się w Granadzie 5 stycznia 1548 r., a zmarł w Lizbonie 25 września 1617 r. Co ciekawe ten hiszpański jezuita oprócz teologii specjalizował się także w filozofii oraz prawie. Do dzisiaj uznaje się go za jednego z najważniejszych przedstawicieli ruchu teologicznego związanego ze słynną Szkołą z Salamanki oraz za jednego z najwybitniejszych scholastyków.

Teologia tajemnicy

Choć Suárez nie napisał ani jednego dzieła z dziedziny józefologii systematycznej, jego rozproszone w różnych dziełach przemyślenia z zakresu teologii św. Józefa pozostają ważnym punktem odniesienia dla współczesnych józefologów. Jednym z jego ulubionych motywów była tajemnica, co potwierdzają tytuły dwóch jego popularnych dzieł: „Tajemnice Najświętszej Maryi Panny” oraz „Tajemnice dzieciństwa i publicznego życia Jezusa Chrystusa”. O. Francisco Suárez, podobnie jak inni teolodzy z tamtego okresu, spoglądał na cnoty i świętość św. Józefa w podwójnej perspektywie. Z jednej strony interesował go charakter jego relacji z Najświętszą Maryją Panną, którą określał mianem prawdziwego małżeństwa. Z drugiej strony, zdaniem hiszpańskiego jezuity, naturalną konsekwencją tego małżeństwa było sprawowanie ojcostwa względem Jezusa. W „Tajemnicach dzieciństwa i publicznego życia Jezusa Chrystusa” Suárez pisał z właściwą sobie precyzją: „Nie bez szczególnego postanowienia Boga nadano św. Józefowi to imię, ponieważ ani Najświętsza Dziewica, ani św. Łukasz nie nazwali go tak bez szczególnego natchnienia i inspiracji Ducha Świętego (...); a ponieważ Ojciec Przedwieczny z najwyższą opatrznością przekazał św. Józefowi imię Ojca, które właściwie należało do Niego samego, w sposób bardzo jasny ukazał wielką godność, do której go wyniósł, przypisując mu w znacznej mierze, wraz z tym imieniem, urząd i obowiązki ojca”.

Czytając dzieła tego jezuity, dochodzimy do wniosku, że jego zdaniem małżeństwo Maryi i Józefa było prawdziwe i stworzyło między nimi głęboką jedność serca, woli i dóbr, którymi wzajemnie się obdarowywali. Z tego względu Józef, jako prawdziwy małżonek Maryi oraz uczestnik jej życia oraz powołania, w sposób wyjątkowy uczestniczył również w sprawach związanych z macierzyństwem Maryi i ojcostwem wobec Chrystusa. Nie oznacza to naturalnie biologicznego ojcostwa, lecz autentyczną i wyjątkową godność ojcowską, wynikającą z jego prawdziwego małżeństwa z Maryją.

Unia hipostatyczna

Absolutną józefologiczną nowością Suáreza było twierdzenie, że św. Józef należy do porządku hipostatycznego i jest członkiem unii hipostatycznej. Za tymi tajemniczo brzmiącymi słowami kryje się zjednoczenie natury boskiej i ludzkiej w Jezusie Chrystusie. Jest to jedno z najtrudniejszych zagadnień teologii św. Józefa. Co więcej, przekonanie o tym, iż św. Józef należał do porządku hipostatycznego, budzi kontrowersje nawet dzisiaj. Kilka miesięcy temu wysłałem do jednego z polskich czasopism naukowych artykuł o św. Józefie. Jeden z paragrafów tego tekstu dotyczył właśnie udziału św. Józefa w unii hipostatycznej. Ku mojemu zdumieniu otrzymałem informację, że artykuł zostanie opublikowany pod warunkiem usunięcia fragmentu o św. Józefie w kontekście zjednoczenia natur w Jezusie Chrystusie. W związku z tym o. Francisco Suárez zasługuje na olbrzymi szacunek, ponieważ jako uznany teolog podejmował tematy i problemy, które mogły poszerzyć teologiczny horyzont tamtej epoki. Pogląd Suáreza w tym temacie doczekał się syntezy dokonanej przez XX-wiecznego hiszpańskiego józefologa, o. Romána Llamasa, który na kartach swojego dzieła „Święty Józef w porządku hipostatycznym” pisał: „Suárez, porównując św. Józefa z apostołami, stwierdza: «Istnieją inne tajemnice, które odnoszą się do porządku unii hipostatycznej – który sam w sobie jest doskonalszy, jak powiedzieliśmy, mówiąc o godności Matki Bożej – i rozumiem, że właśnie w tym porządku zostało ustanowione posługiwanie św. Józefa. Chociaż zajmuje on w nim najniższy stopień, to jednak w tym znaczeniu przewyższa wszystkich innych, ponieważ istnieje w porządku wyższym. Urząd świętego Patriarchy nie należy ani do Nowego Testamentu, ani właściwie do Starego, lecz do Autora obu oraz do Kamienia Węgielnego, który z dwojga uczynił jedno»”.

Chociaż na przestrzeni wieków spierano się, czy i w jaki sposób św. Józef miałby mieć udział w porządku hipostatycznym, wszystkie wątpliwości rozwiała Adhortacja apostolska o św. Józefie Redemptoris custos, napisana przez św. Jana Pawła II przy wielkim wsparciu włoskiego józefologa Tarcisia Stramarego. W rozdziale 21 tego dokumentu, który opisuje charakter i naturę ojcostwa św. Józefa, czytamy: „W tej Rodzinie Józef jest ojcem. Nie jest to ojcostwo pochodzące ze zrodzenia, ale nie jest ono «pozorne» czy też tylko «zastępcze». Posiada pełną autentyczność ludzkiego ojcostwa, ojcowskiego posłannictwa w rodzinie. Zawiera się w tym konsekwencja jedności hipostatycznej: Człowiek przyjęty (homo assumptus) do jedności Boskiej Osoby Słowa-Syna – Jezus Chrystus. Wraz z takim «przyjęciem» (assumptio) człowieczeństwa w Chrystusie zostaje także «przyjęte» wszystko, co ludzkie, a w szczególności – rodzina, jako pierwszy wymiar Jego bytowania na ziemi. W tym kontekście zostaje również «przyjęte» ludzkie ojcostwo Józefa”.

Inne przemyślenia Suáreza

Oprócz zagadnienia dotyczącego porządku hipostatycznego w dziełach Suáreza możemy znaleźć wiele innych, bardzo wartościowych przemyśleń józefologicznych. W jego opinii św. Józef, dzięki swojej bliskiej relacji ze Słowem Bożym, znajduje się na drugim miejscu – po Najświętszej Maryi Pannie – wśród ludzi pod względem udziału w porządku łaski. Oznacza to, że hiszpański jezuita również uważał, iż św. Józefowi należy się inny rodzaj kultu niż pozostałym świętym. Chodzi o kult mniejszy niż w przypadku Maryi, ale większy niż w przypadku innych świętych. Zdaniem Suáreza największą łaską udzieloną Józefowi był fakt, iż został ustanowiony małżonkiem Dziewicy Maryi, co umożliwiło mu sprawowanie posługi ojcostwa względem Jezusa. 

ks. Jakub Bogacki