Kult św. Józefa w wieku XVI (81)

Kult św. Józefa w wieku XVI (81)

Zalety i cnoty św. Józefa w pełni predestynują go do roli patrona dyplomatów. Zdaje się, że przekonanie to podzielał pierwszy nuncjusz apostolski w Polsce Luigi Lippomano.

Napisałem kiedyś, że tylko ludzie skromni, cisi i pokorni są w stanie w jakimś sensie zrozumieć wnętrze św. Józefa. Nie wycofuję się z tych słów. Jednak studiując dzieje rozwoju kultu i nabożeństwa do św. Józefa, dostrzegam, że czasami pojawiają się osoby, które, pomimo że stylem życia przypominają bardziej Heroda niż Józefa, żywią w swoim sercu fascynację Cieślą z Nazaretu. Zanim ujawnię personalia jednej z takich osób, chciałbym poprzedzić to krótkim wstępem. Otóż w różnych opracowaniach dotyczących św. Józefa - najczęściej popularnonaukowych i internetowych - można przeczytać, że św. Józef jest uważany za patrona dyplomatów. Trudno jednak znaleźć naukowe potwierdzenie tych słów. Oczywiście uzasadnienie, które możemy spotkać, ma sens, ponieważ cnoty takie jak milczenie, dyskrecja, pozostawanie w cieniu, kreatywność i gotowość do częstej zmiany miejsca zamieszkania są w dyplomacji bardzo pożądane. Niemniej jednak brakuje jakiejkolwiek oficjalnej wypowiedzi Kościoła, zarówno na poziomie powszechnym, jak i lokalnym, która potwierdzałaby oficjalny charakter tego patronatu. Co ciekawe, prof. Cayetana Johnson, znana w Kaliszu i Poznaniu, wspominała mi kiedyś, że w połowie lat 90. ubiegłego wieku, gdy studiowała stosunki międzynarodowe na jednym z madryckich uniwersytetów, również usłyszała na wykładach, że św. Józef patronuje dyplomatom.

Luigi Lippomano

Do tej pory omawialiśmy wkład wielu papieży, biskupów, księży i teologów w rozwój józefologii, jednak żaden z nich nie pełnił funkcji nuncjusza apostolskiego, czyli papieskiego ambasadora w innym kraju. Kimś takim był Luigi Lippomano, wywodzący się ze słynnej weneckiej rodziny bankierów, która odgrywała ważną rolę w zarządzaniu tym pięknym miastem od X do XVIII w. Świadczy to o potędze tego rodu, zdolnego przetrwać przez tyle wieków.

Źródła historyczne, którymi dysponujemy, wskazują, że młody Luigi został raczej przymuszony do przyjęcia święceń kapłańskich. Trudno to zweryfikować, jednak praktyki innych rodzin z tamtego okresu zdają się uwiarygadniać tę możliwość. Niemniej jednak Luigi Lippomano jako ksiądz, a później biskup, wyróżniał się polotem i zaangażowaniem. Widocznie miał w sobie prawdziwe powołanie, ponieważ kapłaństwa nie traktował jako przymusu czy kary, lecz z pełną gorliwością angażował się w działania na rzecz ukazania prawdziwego i pięknego oblicza Kościoła i kapłaństwa. Potwierdza to w pewnym sensie fakt, że źródła historyczne jako jego największą wadę wskazują obżarstwo, któremu czasami się poddawał. Nikt nie zarzucał mu podwójnego życia, pijaństwa, awanturnictwa ani obojętności wobec obowiązków kapłańskich i biskupich.

Pierwszy nuncjusz

Wielkie zdolności Luigiego Lippomana dostrzegła Stolica Apostolska i postanowiła je wykorzystać, kierując tego weneckiego hierarchę do pracy w dyplomacji watykańskiej. Najpierw, w 1542 r., skierowano go do Portugalii jako nuncjusza, następnie do Niemiec jako legata papieskiego, a w końcu, 13 stycznia 1555 r., podpisano jego nominację na nuncjusza apostolskiego w Polsce. Było to wydarzenie historyczne, ponieważ stał się pierwszym nuncjuszem pełniącym misję w Polsce. Dzięki niemu więzi łączące Polskę i Stolicę Apostolską jeszcze bardziej się zacieśniły.

A co tu dużo mówić, nuncjusz był wtedy bardzo potrzebny, ponieważ w Polsce działy się rzeczy straszne. Apogeum tych wydarzeń przypadło na rok 1556, kiedy to pod wpływem ruchów reformacyjnych ludzie bezcześcili Hostie, dopuszczali się świętokradztw i dewastowali relikwie. Spalono na stosie Dorotę Łazęcką, a także kilku Żydów z Sochaczewa i Płocka. Nuncjusz Lippomano uważał, że należy natychmiast odnowić wiarę katolicką w Polsce i szukał w tym wsparcia króla. Jednak bardzo się rozczarował, ponieważ królewski delegat do spraw religijnych, Stanisław Maciejowski, zachwycony ideami protestanckimi był zwolennikiem małżeństw kapłanów i popierał zwołanie Rady Narodowej, czyli instytucji, która ostatecznie miała doprowadzić do powstania czegoś na kształt Kościoła narodowego. Ostatecznie, po trzech latach walki o odnowę katolicyzmu w Polsce, Lippomano wrócił do Włoch, gdzie niedługo później zmarł.

Nowoczesna józefologia

Choć ten włoski nuncjusz zapewne nie posługiwał się terminami takimi jak józefologia, czy teologia św. Józefa, to dzięki swoim kompetencjom naukowym i rzetelności może zostać śmiało zaliczony do grona najlepszych józefologów XVI w. Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że sprawami związanymi ze św. Józefem zajmował się w wolnym czasie. Bardzo interesujące i intrygujące jest to, że tak wpływowa osoba, poruszająca się po Watykanie i dworach królewskich w całej Europie, wieczorem po powrocie do swojego mieszkania otwierała książki i zgłębiała zagadnienia dotyczące św. Józefa.

Jednym z tematów, które najbardziej zajmowały umysł Lippomana, było pytanie o rzekome potomstwo Józefa z wcześniejszego małżeństwa. W gruncie rzeczy nie chodziło o to, czy św. Józef miał jakieś dzieci, czy nie. Nie chodziło o prowadzenie akademickich dywagacji, ponieważ istotą tego zagadnienia było pytanie o dziewictwo Józefa. To, co tak naprawdę interesowało pierwszego nuncjusza w Polsce, koncentrowało się wokół przekonania, że małżeństwo Maryi i Józefa miało charakter dziewiczy.

Wstępne założenie

Lippomano nie ukrywał, że wierzył w dziewictwo Józefa. Co więcej, na początku swojego traktatu, sam określa się mianem obrońcy tej tajemnicy. Choć może się to wydawać mało naukowe, nuncjusz wyraźnie zarysowuje swoje osobiste przekonanie, stanowiące podstawę prowadzonego przez niego badania: „Jestem bowiem przekonany i stanowczo podtrzymuję to przekonanie, że błogosławiony małżonek Dziewicy również sam był dziewiczy i nigdy nie utracił kwiatu swej czystości. Było bowiem rzeczą słuszną, aby taka Matka miała za małżonka takiego męża, a tak wielki i tak wspaniały Syn - takiego ojca domniemanego. Aby zaś nie wydawało się, że są to jedynie wytwory mojego umysłu, postaram się potwierdzić je za pomocą trzech argumentów. Pierwszy opiera się na źródłach Pisma Świętego, interpretowanych zgodnie z ich właściwym i autentycznym sensem; drugi - na nieustannym rozumowaniu, które, jak sądzimy, nie może zostać odrzucone; trzeci zaś - na autorytecie niektórych świętych Ojców”. W kolejnym artykule omówimy argumenty Lippomana i wnioski, do których doszedł.

Ks. Jakub Bogacki