TELEFON DO REDAKCJI: +48 62 766 07 17
Augustyna, Ingi, Jaromira 29 Września 2020, 00:49
Dziś 19°C
Jutro 13°C
Szukaj w serwisie

Kogut, lew, koń czyli, co robią zwierzęta w ikonografii świętych

Kogut, lew, koń czyli, co robią zwierzęta w ikonografii świętych

ikonografia
Jerzy Kossak „Święty Hubert”, 1941

Ikonografia świętych obfituje w różnorodną faunę. Obecność mniejszych braci jako ich towarzyszy nasuwa najpierw na myśl postać św. Franciszka z Asyżu, kaznodzieję ptaków, nie wahającego się upomnieć wilka z Gubbio. Ale nie tylko temu Świętemu towarzyszą zwierzęta.

Często fauna pełni w ikonografii świętych funkcję bogatego w znaczenia symbolu. Czasem jednak symbolika bywa dla fauny krzywdząca, bo czy można wróbla podejrzewać o rozpustę? Ikonografia z udziałem zwierząt ma swoje zakorzenienie w Piśmie Świętym, żywotach świętych oraz w legendach wzbogacających i ubarwiających owe żywoty. Za przykład niech posłuży towarzyszący św. Piotrowi kogut, symbol zaparcia się przez niego Mistrza i zarazem symbol skruchy. Zatem i dla tego koguta znalazło się miejsce w sztuce.

Od skrzydlatych hybryd po wredne myszy
Bardzo częstym motywem w sztuce sakralnej i religijnej są towarzyszące Ewangelistom, zwierzęce tetramorfa. Lwa i wołu również wyposażono w orle skrzydła wskazujące na uduchowienie i nadprzyrodzoną genezę tych apokaliptycznych istot, znanych już z wizji starotestamentowego proroka Ezechiela. Orzeł wraz z uskrzydlonym lwem i wołem to atrybuty Jana, Marka i Łukasza, odnoszące się także do zmartwychwstania, panowania i ofiary Jezusa Chrystusa.
Przez stulecia przedstawiano Zbawiciela jako Baranka, ale nie zawsze tożsamość ta zyskiwała potwierdzenie w ikonografii. Baranek stał się bowiem także atrybutem św. Agnieszki - wyobrażony z nią w orszaku męczennic na mozaice w kościele San Apollinare Nuovo w Rawennie - ze względu na łacińskie imię św. Agnes zbieżne w brzmieniu z łacińskim określeniem baranka agnus. W rzymskim klasztorze usytuowanym przy noszącej wezwanie św. Agnieszki bazylice hoduje się baranki, wykonując z ich wełny paliusze poświęcane wpierw przez papieża, a następnie wręczane arcybiskupom i metropolitom.
Z domowych zwierząt wymieńmy też konia dosiadanego przez św. Jerzego w walce ze smokiem. Biel rumaka oznacza pełnię cnót, jaką Bóg obdarzył swego walecznego Świętego. Wskażmy także na opiekunkę kotów, św. Gertrudę z Novelles, przyzywaną, gdy występowała plaga myszy, dlatego przedstawianą z kotem lub ze wspomnianymi gryzoniami. Niestety, w epoce krucjat zaczęto widzieć w kocie diabła, a od niemieckiej nazwy kota katze wywodzono termin ketzer oznaczający kacerza, czyli heretyka.
Nie zabrakło miejsca w ikonografii świętych i dla świni. Mimo iż w symbolice chrześcijańskiej uosabia ona grzechy obżarstwa i nieumiarkowania, nie ma aż tak negatywnej wymowy w żywocie św. Antoniego Pustelnika. Nie stanowi jedynie aluzji do pokus, bowiem wiemy, że Święty uleczył niewidome prosię, a mnisi hodowali świnie w swoich gospodarstwach. Gołąb, poza symbolizowaniem Ducha Świętego, symbolizuje także Jego natchnienie. W tym znaczeniu jawi się jako atrybut przy takich świętych jak Grzegorz Wielki, Jan Chryzostom, Bonawentura, Teresa z Avila czy Tomasz z Akwinu, a u Cyryla Aleksandryjskiego widnieje na ramieniu.

Psie serca
Bardzo popularną postacią w rozlicznych dziełach sztuki jest pies. Pojawia się on również w ikonografii świętych. Pies w nawiązujące do kolorów dominikańskiego habitu czarno-białe łaty towarzyszy często św. Dominikowi. Z płonącą żagwią w zębach, upamiętnia sen matki Świętego, w którym, gdy była brzemienną, ujrzała w swoim łonie szczenię z pochodnią w pysku; po narodzinach św. Dominika pochodnia ta pogrążyła cały świat w ogniu. Ponadto w nazwie „dominikanie” kryją się „łacińskie” Domini canes, psy Pana ruszające w pościg za wilkami, czyli heretykami.
Pies, którego tradycja nazwała Roszkiem, towarzyszy św. Rochowi. Czworonóg uratował życie cierpiącemu z powodu zarazy Świętemu, dostarczając mu zabierany potajemnie z pańskiego stołu chleb. Po powrocie do zdrowia św. Roch nie rozstawał się z wiernym i ukochanym zwierzęciem. Wolał też zrezygnować z nieba, gdy niebiański klucznik, apostoł Piotr, zakazał Roszkowi wejścia do raju. Miał on bowiem krzyknąć: „Precz mi stąd! W raju nie ma miejsca dla psów”, na co św. Roch odpowiedział: „Trzeba jednak znaleźć temu psu jakieś miejsce. Jesteśmy nierozłączni. Uratował mi życie i jest także na swój sposób święty”. Apostoł Piotr okazał się nieustępliwy i dopiero dzięki interwencji samego Boga św. Roch wraz z Roszkiem znaleźli przytulny kąt w niebie. Podejrzewano, że aniołem jest pies Grigio, towarzysz św. Jana Bosco. Ten pojawiający się niewiadomo skąd wilczur chronił turyńskiego kapłana przed niebezpieczeństwami, gdy przemierzał on z duchową posługą ulice stolicy Piemontu.

Niegrzeczne żaby
W żywocie św. Huberta mowa jest o jeleniu z żarzącym się w porożu krzyżem. Kiedy rycerz ten polował w Wielką Sobotę, jego psy wytropiły jelenia. Zwierzę zatrzymało się, a św. Hubert ujrzawszy między jego rogami krzyż, usłyszał głos: „Hubercie, dlaczego mnie ścigasz? Czyżbyś bardziej niż własne zbawienie ukochał polowanie?”. Po tym zdarzeniu rycerz nawrócił się i zaprzestał już na zawsze polowań. Z lwem kojarzony jest najczęściej, po ewangeliście Marku, św. Hieronim. Kiedy do klasztoru wkroczył kulejący lew, Święty wyjął cierń z jego łapy, obmył ją i opatrzył. Po swym powrocie do zdrowia drapieżne zwierzę zamieszkało w klasztorze, stając się domowym pupilem. Wypędzane z Irlandii, uosabiające pogaństwo węże widnieją w ikonografii św. Patryka, natomiast apostoł Jan za pomocą błogosławieństwa unieszkodliwia symbolizowaną przez węża truciznę. Krab zwraca zagubiony krzyż św. Franciszkowi Ksaweremu, kazanie do ryb zamiast do niesłuchających go ludzi głosi nad wodą św. Antoni z Padwy, a św. Benon pozwala żabom rechotać na chwałę Stwórcy, mimo iż wcześniej zabronił im hałasować, ponieważ przeszkadzały mu w medytacji. Wskażmy też na wiewiórki, które wypoczywały w fałdach szat św. Kolumbana i na skowronki wypuszczane przez św. Agnieszkę z mieszka na obrazie wybitnego kolorysty Jacka Malczewskiego.

Tekst Justyna Sprutta

Galeria zdjęć

Dodaj komentarz

Pozostało znaków: 1000

Komentarze

Nikt nie dodał jeszcze komentarza.
Bądź pierwszy!