TELEFON DO REDAKCJI: +48 62 766 07 17
Augustyna, Ingi, Jaromira 15 Sierpnia 2020, 01:44
Dziś 19°C
Jutro 13°C
Szukaj w serwisie

Klasztorne dobra

Klasztorne dobra

Klasztory, zgromadzenia zakonne na przestrzeni wieków odegrały wielką rolę w rozwoju kultury, nauki i sztuki. Służąc Kościołowi, prowadzą różne aktywności duszpasterskie. Wiele spośród osób konsekrowanych jest autorami wynalazków, które ułatwiają nam życie, pracę, ale też sąprekursorami nowych kierunków w nauce czy medycynie.

W święto Ofiarowania Pańskiego, 2 lutego nie tylko obchodzimy pamiątkę ofiarowania przez Maryję i Józefa ich pierworodnego syna, Jezusa, ale także swoje święto przeżywają osoby konsekrowane. Należą do nich zakonnicy i siostry zakonne z różnych zgromadzeń, jak i osoby świeckie, które złożyły odpowiednie śluby. Występowanie zakonów jest charakterystyczne dla wielu religii, ale największą rolę monastycyzm odegrał w chrześcijaństwie. Każde zgromadzenie ma swój odrębny charyzmat, swojego założyciela jednak niemalże wszystkim przyświeca jedna dewiza Ora et labora - „módl się i pracuj”.
Owszem z zewnątrz nam się wydaje, że zakonnicy i siostry zakonne nic nie robią. Wbrew pozorom także i zakony kontemplacyjne nie skupiają się tylko i wyłącznie na modlitwie, ale wykonują bardzo wiele prac za klasztorną kratą. Jak choćby wypiekają komunikanty i opłatki, haftują, szyją, robią różańce, itd. Jednakże nie chcę skupiać się tylko nad tymi czynnościami, bo jak świat szeroki i długi, jak zajrzeć w historie wielu narodów osoby konsekrowane, a tym samym zakony odegrały wielką rolę w wielu dziedzinach naszego życia. Już w pierwszych wiekach średniowiecza, kiedy w Europie Zachodniej w gruzach legło wiele dziedzin życia jak szkolnictwo, handel, wytwórczość, a niewykształcona ludność skupiała się jedynie na przetrwaniu, wówczas cały cie?żar ocalenia od zagłady resztek kultury i nauki antycznej, m.in. starożytnych pism oraz z?mudnego budowania nowego ładu, spoczął na barkach osób duchownych. I tutaj możemy z całą świadomością powiedzieć, że ogromna? role? w tym dziele odegrały zakony.


Edukacja w habicie
Na przestrzeni wieków zakony w zakresie szkolnictwa odegrały wielką rolę, szkolnictwo prawie wyłącznie spoczywało w rękach zakonników. I tak np. w zachodniej Europie zakon św. Benedykta prowadził szkoły, w których kształcili się początkowo tylko chłopcy przeznaczeni do zakonu, z czasem jednak zaczęto przyjmować też innych. Tak powstały szkoły zewnętrzne przeznaczone dla uczniów świeckich. Z czasem kształcono także dziewczęta, w szkołach przy klasztorach benedyktynek, które były podobnie zorganizowane jak męskie. W szkołach elementarnych dziewczęta uczyły sie czytania, pisania i liczenia. Najważniejsza była gramatyka wraz z literatura? łacin?ska?, roboty re?czne, tkanie, szycie, haftowanie.
Wielką rolę odegrało także Towarzystwo Jezusowe, które zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła rzymskokatolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, ćwiczenia duchowne edukację i udzielanie sakramentów. W wielu państwach Europy stworzyło od podstaw system szkolnictwa średniego. Prowadziło 700 szkół średnich i wyższych na pięciu kontynentach oraz kształciło około 20% Europejczyków. W Polsce szkoły prowadzone przez zgromadzenia jezuitów, które pojawiły się w 1565 roku i nazywane były kolegium jezuickim, stały się przełomem w dziedzinie edukacji. Pośród innych placówek oświatowych uważane były za najlepsze i najszybciej się rozwijały. Nauczanie oparte było na gruntownym poznaniu łaciny i greki oraz teorii poezji i wymowy. Dużą wagę przywiązywano do umiejętności praktycznych. Nieobowiązkowo uczono hebrajskiego, niemieckiego i rosyjskiego oraz wykładano dialektykę, fizykę i matematykę. Studiowano również geografię, historię i filozofię. Trudno tutaj wymienić wszystkie zgromadzenia, które zapisały się na kartach historii szkolnictwa. Było ich i jest do dzisiaj bardzo wiele. W 1746 roku utworzono jezuickie kolegium szlacheckie w Kaliszu.


Kultura i dziedzictwo
W całej Europie, jak również i w Polsce, zakony były i są ośrodkami świętości, ewangelizacji i kultury. Jest ich mnóstwo, jak np. ośrodek, który znalazłam na stronach internetowych, prowadzony przez Polską Prowincję Zakonu Pijarów „Centrum Wiara i Kultura” w Hebdowie. Ośrodek zlokalizowany w pięknych murach XII-wiecznego klasztoru norbertańskiego. Centrum służy integralnej formacji osoby i pomaga jej harmonijnie połączyć życie z wiarą i kulturą. Uprzywilejowanym obszarem działalności Centrum jest sfera edukacji, przez co wspiera cel fundamentalny posłannictwa pijarskiego: „ewangelizować edukując”. Tak jak to centrum, tak wiele innych prowadzonych przez zgromadzenia organizują rekolekcje, ćwiczenia duchowe, dni skupienia, warsztaty, seminaria, sesje, szkolenia, konferencje, panele dyskusyjne, wystawy, wernisaże, spektakle, spotkania poetyckie, koncerty.
Jeśli już mowa o koncertach to w wielu klasztorach istniały kapele muzyczne. Na repertuar tych zespoło?w składały sie? w duz?ej mierze utwory przeznaczone na liturgie? i na naboz?en?stwa, a także kompozycje instrumentalne. Do jednego z najliczniej i dobrze zachowanych zasobo?w z taka? muzyka? nalez?y Archiwum Opactwa Ojco?w Cysterso?w w Krakowie-Mogile. Opactwo mogilskie podobnie jak inne klasztory cysterskie, miało wielkie znaczenie dla rozwoju kultury. Cystersi sprawowali mecenat nad nauka? i sztuka?, a konwent do kon?ca XVIII wieku był waz?nym skupiskiem uczonych. Ro?wniez? zamiłowanie do muzyki było wpisane w duchowos?c? cysterska?. Zakonnicy przykładali ogromna? wage? do kształcenia i umieje?tnos?ci w tej dziedzinie. Dowodem sa? zachowane w archiwum opactwa zabytki chorału gregorian?skiego, pochodza?ce z przełomu XVI i XVII wieku, fragmenty polifonicznych ksia?g głosowych oraz najliczniejsze, XVIII - wieczne muzykalia, kto?re mieszcza? ponad 385 utworo?w. Należy tutaj wspomnieć także o benedyktynach, którzy na ziemie polskie przybyli w X wieku. To dzięki ich pomocy budowano podstawy administracji nie tylko kościelnej, ale i państwowej. W zdecydowanej większości klasztorów zakładanych we wczesnym średniowieczu gromadzono biblioteki, a mnisi zajmowali się kopiowaniem ksiąg na potrzeby liturgii, osobistego studium, a także do użytku w szkołach. Dzięki staranności i cierpliwości benedyktyńskich kopistów przetrwało wiele arcydzieł literatury średniowiecznej, to oni zainicjowali rozwój budownictwa sakralnego i przyczynili się do rozkwitu rzemiosła artystycznego, także z ich inicjatywy postało wiele szpitali, szkół i przytułków dla ubogich.


Zakonna apteczka
W większości klasztoro?w odbywał sie? ewolucyjny rozwo?j nauki lekarskiej, a takz?e poste?p w zakresie opieki nad chorymi. Znanych nam jest wiele ośrodków, placówek zakonnych, gdzie prowadzona jest opieka nad chorymi, starszymi czy opuszczonymi. Nikt nie zaprzeczy, że mnisi znani są z uprawy ziół, z których powstają leki, czasami też nalewki lecznicze, itp. Kto z nas nie zna św. Hildegardy, benedyktynki, mistyczki, która była kompozytorką muzyki sakralnej, wizjonerką, uzdrowicielką i reformatorką religijną. To ona zrewolucjonizowała medycynę swojej epoki. Główna część jej pism ma charakter teologiczny, ale w dwóch księgach opisała siły lecznicze natury oraz przyczyny i sposoby leczenia chorób. Dzisiaj w wielu miejscach odbywają się warsztaty ze Świętą. Poza tym za wieloma klasztornymi murami, w ogrodach i sadach uprawia się zioła, owoce do wyrobu leczniczych specyfików. Znane są z tego zgromadzenia franciszkańskie, benedyktyńskie i kapucyńskie. Głównymi ośrodkami rozwoju wiedzy medycznej stawały się kolejno: Chiny, Egipt, Grecja, a następnie rozprzestrzeniające się po całej Europie klasztory benedyktyńskie. Włączenie się mnichów nie było przypadkowe, gdyż św. Benedykt w swojej regule bardzo wyraźnie zaznaczył wagę troski o chorych, a wskazując na aspekt duchowy posługi chorym pisał: „O chorych należy troszczyć się przede wszystkim i ponad wszystko i służyć im rzeczywiście tak, jak Chrystusowi, bo On sam powiedział: Byłem chory, a odwiedziliście Mnie (Mt 25, 36)”.


Bezcenne wynalazki
Pobożność i nauka, czy mogą iść w parze? Oczywiście, że tak i można to interpretować jako wyzwanie do umiejętnego łączenia wiary i wiedzy oraz wiary i kultury, albo: wiedzy i kultury w przestrzeni wiary. O takim połączeniu świadczy wiele wynalazków, których odkrywcami byli zakonnicy.
I tak w 1268 roku wynalezienie okularów, przypisywane jest mnichowi Rogerowi Baconowi. Również obserwacje astronomiczne zjawisk na niebie były bardzo wcześnie badane przez Kościół katolicki. Czy wiecie, że Mikołaj Kopernik był kanonikiem, czyli księdzem? Jeszcze mniej osób wie, że był on odkrywcą prawa ekonomicznego mówiącego, iż „gorszy pieniądz wypiera z rynku lepszy pieniądz”. Natomiast o. Kazimierz Żegleń ze zgromadzenia zmartwychwstańców wynalazł i opatentował w 1897 roku kamizelkę kuloodporną. Mnich Guido d’Arezzo na początku XI wieku stworzył gamę, czyli skalę muzyczną i podstawowe reguły nauki o harmonii w muzyce. Kolejny mnich Tageruss z Bawarii jako pierwszy zastosował malarstwo na szkle, a jezuita Pietro Angelo Secchi był pionierem badań astroficznych i stworzył krążek Secchiego do pomiaru przejrzystości wody. Mnich Frea Mauro w 1450 roku narysował mapę, którą posługiwał się Krzysztof Kolumb w czasie swojej wyprawy. A czy wiecie, że to cystersi jako pierwsi utworzyli straż pożarną, a kapucyni byli do XVII wieku strażakami w Paryżu. Dodam jeszcze, że mnich premonstratensów wynalazł i zastosował piorunochron. A o. Bertold Gusman w roku 1720, czyli 60 lat wcześniej od braci Montgolfier wzbił się w powietrze w swoim balonie. Przy tej okazji wspomnę, że światło gazowe jest wynalazkiem jezuitów i to oni tworzyli w Preston pierwsze towarzystwo gazowe. Jezuici mają też fundamentalne zasługi w rozwoju astronomii i powstaniu meteorologii, sejsmologii i kartografii.
Pewnie jeszcze wiele cennych wynalazków by się znalazło, które wyszły z murów zakonnych. Wiele dzieł, o których tutaj nie piszemy. Warto więc przyjrzeć się baczniej tym, którzy poświęcając się Bohu i modlitwie nie zapominają o innych i dla nich żyją w taki sposób.

Arleta Wencwel

Galeria zdjęć

Dodaj komentarz

Pozostało znaków: 1000

Komentarze

Nikt nie dodał jeszcze komentarza.
Bądź pierwszy!