Jak leczyć otyłość lekami?

Jak leczyć otyłość lekami?  

W Polsce od trzech lat dostępne są środki farmakologiczne leczące otyłość. I nie mam tu wcale na myśli głośnego leku na cukrzycę. Specjaliści od leczenia otyłości twierdzą, że leki te powinny być aplikowane już przy otyłości typu zero, czyli takiej, która nie wywołuje jeszcze powikłań.

Choroba otyłościowa jest w stanie wygenerować jako swoje powikłania aż ponad 200 chorób, z których najczęstszymi są insulinooporność (czyli stan przedcukrzycowy), cukrzyca typu II, choroby sercowo-naczyniowe, niealkoholowe stłuszczenie wątroby, choroby stawów, kamica żółciowa, uszkodzenie nerek oraz niektóre typy nowotworów. Świadomość faktu, iż otyłość jest chorobą, którą trzeba leczyć, a nie defektem estetycznym, wzrasta w ostatnim czasie, jednak wciąż pozostaje bardzo niska. W związku z tym nadal mało kto wie, że co najmniej w każdym województwie istnieją poradnie leczenia otyłości i specjaliści medycyny w tej dziedzinie. I że leczenie może być prowadzone nie tylko odpłatnie (prywatnie), ale również nieodpłatnie. O możliwości chirurgicznego leczenia otyłości wie już stosunkowo wielu Polaków, natomiast z opcji farmakologicznego, które jak wspominałam pojawiło się w Polsce około trzech lat temu, zdają sobie sprawę raczej nieliczni. Często mylnie kojarząc je zresztą ze słynnym lekiem na cukrzycę, którego skutkiem ubocznym jest utrata wagi, często spektakularna. Tymczasem celowa farmakoterapia antyotyłościowa jest w zasadzie już dostępna dla każdego, kto zmaga się z tą chorobą.

Cudowne tabletki?

Leczenie otyłości  jest trudne i długotrwałe. Można powiedzieć, że sama choroba otyłościowa przypomina w pewien sposób chorobę alkoholową. Można żyć w trzeźwości od lat, ale wciąż na nią cierpieć. Nawet gdy chory osiąga i utrzymuje prawidłową wagę i nie ma żadnych powikłań, choroba towarzyszyć mu będzie do końca życia. Może nawracać, choć nie musi. Leczenie wymaga konsekwencji i wytrwałości zarówno ze strony pacjenta, jak i lekarza czy lekarzy, bo najczęściej w leczenie zaangażowanych jest kilku specjalistów. Celem leczenia jest redukcja masy ciała, poprawa zaburzeń metabolicznych oraz profilaktyka ponownego wzrostu masy ciała. Redukcja masy ciała nie oznacza osiągnięcia wymarzonej wagi. Owszem można do niej dojść i ją utrzymać, to nie jest wykluczone, ale każdy chory na otyłość jest chory inaczej, w związku z tym u jednego efektywnym leczeniem nazwiemy utratę np. 30 kg i poprawę stanu stawów, a u innego również tę wspomnianą wymarzoną figurę.

Należy pamiętać, że w leczeniu otyłości chodzi o zdrowie nie o produkcję modelek i modeli. Efekt szczupłej sylwetki czy nawet pięknej figury jest tu zdecydowanie drugorzędny. Bo leczenie otyłości to nie część medycyny estetycznej. Farmakologia w tym przypadku też ma swoje ograniczenia. Leki na otyłość nie są w najmniejszym stopniu tzw. cudownymi tabletkami, dzięki którym można zredukować masę ciała. Bez zmiany nawyków żywieniowych, a także tych związanych z ruchem czy choćby snem, rezultat okaże się chwilowy i nawrót choroby staje się wysoce prawdopodobny.
Dla kogo leczenie farmakologiczne?

Pamiętajmy, że wybór metody leczenia otyłości zależy od jej stopnia oraz oceny ryzyka chorób towarzyszących. Przy nadwadze (tzw. stanie przedotyłościowym) bez obecności zaburzeń metabolicznych należy wdrożyć modyfikację stylu życia i dodatkowo wsparcie psychologiczne.
Leczenie farmakologiczne należy wprowadzić zarówno w przypadku otyłości stopnia zero, czyli braku powikłań przy zwiększonym wskaźniku masy ciała, jak i otyłości I i II stopnia, charakteryzujących się nieprawidłowym wskaźnikiem BMI > 25 kg/m2 i obecnością powikłań w stopniu umiarkowanym lub ciężkim. Leczenie chirurgiczne proponuje się pacjentowi przy nieskuteczności dotychczasowego postępowania zachowawczego lub w przypadku otyłości olbrzymiej. 

Trzy opcje lekowe

Obecnie w Europie w leczeniu farmakologicznym zarejestrowane są trzy preparaty: orlistat, preparat złożony z naltreksonu i bupropionu oraz liraglutyd w dawce 3,0 mg. Substancja zwana orlistatem działa w ścianie przewodu pokarmowego i jest całkowicie wydalana przez przewód pokarmowy. Lek nie wpływa na uczucie głodu i sytości. Spodziewana redukcja masy ciała to ok. 2–4 kg rocznie. Zastosowanie leku korzystnie wpływa na profil lipidowy, poprawę kontroli glikemii oraz znaczący spadek ciśnienia tętniczego krwi. Ponadto wykazuje skuteczność w zapobieganiu cukrzycy typu 2 oraz w redukcji innych czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, jak nadciśnienie tętnicze i zaburzenia lipidowe. Lek stosuje się w połączeniu z łagodną dietą niskokaloryczną, bogatą w owoce i warzywa. Przeciwwskazaniami do stosowania orlistatu są zespół upośledzonego wchłaniania, cholestaza, ciąża.

Drugi z preparatów, czyli naltrekson w połączeniu z bupropionem, działa na ośrodki centralnego systemu nerwowego w podwzgórzu: ośrodek głodu i sytości. W działaniu stymuluje odczucie sytości, hamuje chęć poszukiwania jedzenia. Działa także jak antydepresant, wcześniej był już wykorzystywany w leczeniu uzależnień od nikotyny. Pomaga kontrolować poczucie głodu i opierać się zachciankom. Lek (tabletki) szczególnie zalecany jest przy jedzeniu kompulsywnym, tzw. zajadaniu stresu czy nocnym apetycie. Przeciwwskazania to m.in. ciąża, padaczka, nowotwory czy choroba dwubiegunowa.
Trzeci lek, którego głównym składnikiem jest liraglutyd, hamuje opróżnianie żołądka utrzymując tym samym na dłużej uczucie sytości i zmniejszając apetyt. Aplikowany jest w zastrzykach. Skuteczność liraglutydu w redukcji masy ciała wynosi ok. 5–6 kg i utrzymanie się jej przez 56 tygodni. Zalecany jest w stanie insulinooporności i cukrzycy. Przeciwwskazania to głównie ciąża. 

Aleksandra Polewska-Wianecka
Zdjęcie: iStock