Dziurawiec

Dziurawiec 

Nzwa dziurawiec wywodzi się od charakterystycznego wyglądu liści rośliny. Co na nich zobaczymy? 

Dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum L.) to wieloletnia roślina zielna z rodziny dziurawcowatych, od wieków wykorzystywana w lecznictwie. Obecnie stosuje się go głównie jako łagodny środek przeciwdepresyjny. Nazwa rodzajowa Hypericum prawdopodobnie wywodzi się z greckich słów hyper („powyżej”) oraz eikon („obraz”) i nawiązuje do zwyczaju wieszania rośliny w domach nad obrazami religijnymi. Polska nazwa dziurawiec wywodzi się od charakterystycznego wyglądu liści rośliny. Na blaszce liściowej znajdują się liczne drobne, prześwitujące punkty, będące zbiornikami olejków eterycznych. Pod światło wyglądają one jak małe dziurki, co dało początek nazwie „dziurawiec”. Podobne znaczenie ma również łaciński epitet gatunkowy perforatum, oznaczający „podziurkowany” lub „przedziurawiony”. 

Dziurawiec występuje w Europie, w tym powszechnie na terenie Polski, a także w zachodniej Azji i północnej Afryce. Został również „zawleczony" do Ameryki Północnej i Południowej, południowej Afryki, Australii, Nowej Zelandii oraz Japonii. Rośnie najczęściej na terenach nasłonecznionych, Kwitnie od czerwca do sierpnia. Roślina osiąga zazwyczaj wysokość od 30 do 80 cm, rzadziej do 100 cm. Z rozbudowanego kłącza wyrastają pędy kwiatonośne i płonne. Kwiaty dziurawca są żółte, osiągają do 3 cm średnicy, posiadają liczne pręciki i tworzą gęste baldachogrona. Płatki korony posiadają czarne kropki. Owocem jest wielonasienna torebka zawierająca drobne, czarne nasiona.

Dziurawiec zwyczajny związany jest z postacią św. Jana Chrzciciela. Roślina zakwita bowiem w okolicach dnia tego świętego, przypadającego 24 czerwca. Nawiązania do tej postaci widoczne są w nazwach funkcjonujących w innych językach, takich jak łacińskim Flores sancti Johannis („kwiaty św. Jana”), angielskim St John’s wort („ziele św. Jana”), czy hiszpańskim hierba de San Juan („ziele św. Jana”). Kwiaty i pąki dziurawca były tradycyjnie zbierane podczas święta przesilenia letniego, które później nazwano Dniem św. Jana. Wierzono, że roślina zebrana w tym czasie, posiada szczególną moc ochronną i uzdrawiającą. Wieszano ją nad drzwiami domów i stajni, aby chroniła ludzi oraz zwierzęta przed chorobami i złymi duchami, a także palono ją w ogniskach ochronnych dla zabezpieczenia upraw.

W kwiatach i pąkach dziurawca zwyczajnego zawarta jest hiperycyna, czyli czerwony barwnik. Po roztarciu rośliny pozostaje na skórze czerwony ślad przypominający krew. To właśnie z tym zjawiskiem wiąże się ludowa nazwa tego gatunku – „Krew Pana”. Hiperycyna może wywoływać nadwrażliwość na światło u ludzi i zwierząt, szczególnie o jasnej skórze, dlatego należy umiejętnie go stosować w ziołolecznictwie. Zwierzęta karmione paszą zawierającą duże ilości dziurawca mogą cierpieć na stany zapalne skóry spowodowane działaniem tej substancji. W rolnictwie masowe występowanie dziurawca na łąkach może obniżać jakość siana. Czerwony barwnik zawarty w kwiatach barwi mleko krów żywiących się takim sianem. 

Tomasz Dymny
zdjęcie: Małgorzata Gębala