Czy harcerstwo jest jeszcze potrzebne?

Czy harcerstwo jest jeszcze potrzebne?

Zabrać dzieci sprzed ekranów i zaprowadzić do... dżungli. Nikt tam nikogo nie zje, przeciwnie, dzieci doświadczą, że współpraca jest lepsza niż rywalizacja.

We wstępie pominę fakt moich wcześniejszych kontaktów z harcerstwem, bo któż nie spotkał na swej drodze ludzi w mundurkach, i od razu przejdę do mojej przygody z ruchem skautowym.

W praktyce zaczęła się ona w czasie niezwykle trudnym i bolesnym dla środowisk harcerskich – w minione wakacje, tuż po tragedii na jeziorze Ośno, gdzie podczas ekstremalnej próby utonął młody chłopak. Nie powinno więc dziwić, że wydarzenie to było ogromnym wstrząsem oraz że niemal natychmiast pojawiła się fala krytyki i oskarżeń kierowanych pod adresem organizatorów obozów. Nigdy jednak nie jest za wcześnie, ani nie jest za późno, aby - patrząc głębiej - przypominać, czym harcerstwo naprawdę jest i co wnosi w życie dzieci oraz młodzieży. Bo harcerstwo to nie tylko mundur, obóz czy biwak, lecz całościowy system wychowawczy, który od ponad 100 lat kształtuje młodych ludzi.

Skauting to przede wszystkim służba, braterstwo i budowanie relacji. To także świat wartości, które coraz częściej - nie ukrywajmy - spychane są dziś na margines. W sierpniu 2025 r. uczestniczyłem w obozie szkoleniowym dla szefów prowadzących gromady wilczków (w ZHP odpowiednikiem tej gałęzi są zuchy). Dopiero tam w praktyce mogłem zobaczyć, jak konsekwentnie i mądrze prowadzony jest proces wychowania: od majsterkowania, gotowania i szycia, po naukę udzielania pierwszej pomocy. Co ważne dla każdego etapu rozwoju dziecka wszystko to wpisane jest w naturalny świat zabawy i rówieśniczych relacji.

Nie sposób pominąć także doświadczeń, które dla wielu młodych ludzi stają się pierwszym prawdziwym wyzwaniem: nocowanie w namiotach, funkcjonowanie w warunkach polowych, rezygnacja z codziennych wygód, w tym również ze smartfonów. Harcerstwo, posługując się pedagogiką przygody i ciągłej aktywności, uczy współpracy, zaradności, odpowiedzialności i gotowości do służby. Trzeba to wyraźnie podkreślić: odpowiada ono na jedną z najgłębszych potrzeb dzieci i młodzieży - potrzebę bycia razem, bycia częścią wspólnoty. Harcerstwo katolickie idzie krok dalej, ponieważ cały ten proces osadza na fundamencie formacji religijnej.

Od początku roku szkolnego powierzono mi funkcję duszpasterza 2. Gromady Kaliskiej bł. Jolenty, skupiającej najmłodsze adeptki skautingu. Gromadę prowadzą dwie licealistki, co samo w sobie jest cennym świadectwem odpowiedzialności i zaufania, jakim obdarza się młodych liderów. Warto pamiętać, że twórca ruchu skautowego, gen. Robert Baden-Powell, tworzył go pierwotnie z myślą o chłopcach, o czym świadczy jego klasyczny podręcznik Scouting for Boys. Dziś osobnym, ważnym tematem pozostaje pytanie o to, dlaczego tak niewielu chłopców angażuje się obecnie w harcerstwo.

Potem 13 grudnia miało miejsce oficjalne przyjęcie nowych harcerek do istniejącej już gromady. Było to wydarzenie o charakterze wspólnotowym i rodzinnym, głęboko zakorzenione w tradycji skautowej. W uroczystości, obok samych zainteresowanych, wzięli udział rodzice dziewczynek, ich rodzeństwo, wychowawczynie i duszpasterz. Przyjęcie do gromady nie jest formalnym gestem ani jednorazowym wydarzeniem, lecz wyraźnym rozpoczęciem drogi wychowawczej. To moment, w którym dziecko zostaje wprowadzone w świat symboli, zasad i wartości, które przez kolejne lata będą kształtować jego charakter.

Wilczki poznają wówczas Prawo Gromady, uczą się, czym jest wspólnota oraz jakie miejsce ma w niej posłuszeństwo, wzajemny szacunek i gotowość do pomocy. Zgodnie z zasadą: „Wilczek słucha Starego Wilka. Wilczek nie słucha samego siebie”, dziecko odkrywa, że wolność nie polega na nieograniczonej samowoli, lecz na umiejętności przyjęcia autorytetu i odpowiedzialności za innych. Prawo Wilczka w prostych punktach wskazuje kierunek formacji: wilczek myśli najpierw o innych, ma oczy i uszy otwarte, dba o czystość - ciała, otoczenia i intencji, mówi prawdę, pozostaje radosny. Nie są to hasła oderwane od codzienności, lecz konkretne postawy, konsekwentnie ćwiczone podczas zbiórek i wspólnej zabawy.

Integralną częścią pedagogiki wilczkowej jest Zasada Dżungli, inspirowana „Księgą dżungli”. To ona uczy dzieci, że każdy ma swoje miejsce w gromadzie, że siła wspólnoty rodzi się ze współpracy, a nie z rywalizacji. Przyroda staje się naturalnym środowiskiem wychowania: prawdziwym, wymagającym i uczciwym. Dzięki temu dzieci uczą się, że nie są same, że ich decyzje mają wpływ na innych, a dobro wspólne jest wartością nadrzędną. Z zewnątrz zbiórki gromady mogą wyglądać jak zwykła zabawa: bieganie po terenie, gry, śpiew, proste prace obozowe. Jednak pod tą formą kryje się przemyślany proces wychowawczy. Każde spotkanie ma jasno określony cel: kształtowanie konkretnej umiejętności lub postawy - od współpracy i odpowiedzialności, po uważność i troskę o drugiego człowieka. W gromadzie bł. Jolenty dzieci uczą się także tego, co dziś rzadkie: że starszy prowadzi młodszego, a autorytet rodzi się z troski i przykładu. Obecność młodych wychowawczyń staje się dla wilczków naturalnym świadectwem, że dorastanie oznacza branie odpowiedzialności za innych.

Czy Kościół potrzebuje harcerstwa? Wystarczy spojrzeć na współczesną rzeczywistość: młodzież coraz częściej zamyka się w świecie ekranów, relacje słabną, a poczucie wspólnoty zanika. Harcerstwo katolickie proponuje odpowiedź prostą i skuteczną - wychowanie przez doświadczenie. Nie poucza, lecz pokazuje. Nie moralizuje, lecz stwarza sytuacje, w których dziecko uczy się służby, odpowiedzialności i współpracy. W ten sposób wartości ewangeliczne stają się życiem, a nie teorią.

Dlatego warto zaprosić rodziców i dzieci do gromady wilczków oraz zastępów harcerek działających w Kaliszu. To propozycja wychowania integralnego - obejmującego ciało, charakter i ducha. Harcerstwo nie jest wspomnieniem przeszłości, lecz odpowiedzią na współczesne wyzwania. Harcerstwo potrzebne jest Polsce. Harcerstwo potrzebne jest Kościołowi. Ale przede wszystkim - potrzebne jest naszym dzieciom. 

Ks. Witold Morozowicz