Bożodrzew

Bożodrzew 

Poetycka nazwa bożodrzewa to „drzewo sięgające nieba”. Nawiązuje ona do niezwykle szybkiego i strzelistego wzrostu drzewa, które jakby próbowało dosięgnąć nieba.

Bożodrzew gruczołowaty (Ailanthus altissima (Mill.) Swingle), znany również jako ajlant gruczołowaty lub bożodrzew chiński, należy do rodziny biegunecznikowatych (Simaroubaceae). Pochodzi z Chin, Tajwanu i północnego Wietnamu. Został sprowadzony do Europy w XVIII w., a do Polski trafił na początku XIX w. Początkowo był uprawiany jako ciekawostka w ogrodach botanicznych, a później sadzono go w parkach i na terenach miejskich. Jest drzewem dorastającym do 30 m wysokości. Jego wyjątkowa siła tkwi w szybkim tempie wzrostu i ogromnej zdolności do regeneracji. Młode drzewa mogą przyrastać nawet 2-3 m rocznie. Rozbudowany system korzeniowy wytwarza liczne odrośla, dzięki czemu nawet po ścięciu drzewo może szybko odrastać.

Gatunek wyróżnia się początkowo gładką, jasnoszarą korą, która z wiekiem ciemnieje i staje się spękana i liśćmi osiągającymi nawet 60 cm długości. Przy nasadach listków znajdują się ząbki z gruczołkami. Kwiaty są zebrane w duże, rozgałęzione kwiatostany, a po zapyleniu kwiatów żeńskich rozwijają się owoce – skrzydlaki, które są przenoszone przez wiatr. Bożodrzew gruczołowaty jest rośliną rozdzielnopłciową i zwykle dwupienną, co oznacza, że na odrębnych okazach drzew występują kwiaty męskie i żeńskie. Kwiaty męskie wydzielają nieprzyjemny aromat, by przywabić owady zapylające. Charakterystyczną cechą bożodrzewu jest również zapach liści, które po potarciu lub roztarciu wydzielają intensywną, nieprzyjemną woń.Naukowa nazwa rodzajowa Ailanthus pochodzi od słowa ailanto z języka ambońskiego, używanego na wyspie Ambon w archipelagu Moluków, w dzisiejszej Indonezji. Słowo to oznacza „drzewo sięgające nieba” lub „drzewo bogów”. Nazwa nawiązuje do niezwykle szybkiego i strzelistego wzrostu drzewa, które sprawia wrażenie, jakby próbowało dosięgnąć nieba. Po sprowadzeniu gatunku do Europy nazwę tę tłumaczono jako Tree of Heaven, czyli „Drzewo Nieba” lub „Drzewo Niebiańskie”. W języku polskim pojawiło się określenie „bogodrzew”, które z czasem przekształciło się w używany współcześnie „bożodrzew”. 

Drugi człon nazwy naukowej altissima, pochodzi z łaciny i oznacza „najwyższy” lub „bardzo wysoki”. Określenie „gruczołowaty” odnosi się natomiast do wspomnianych już gruczołków znajdujących się przy nasadach listków. 

Bożodrzew gruczołowaty to silnie inwazyjny i groźny dla rodzimej przyrody gatunek, stanowiący problem w wielu częściach Europy i Ameryki Północnej. W Polsce obowiązuje zakaz jego przemieszczania, przetrzymywania, hodowania, rozmnażania, wymiany i wprowadzania do obrotu. Naruszenie przepisów może skutkować odpowiedzialnością karną lub wykroczeniową, a także administracyjną karą pieniężną.

Poetycka nazwa „drzewo sięgające nieba”, zderza się z rzeczywistością tak bardzo, że w krajach anglojęzycznych zyskał nawet ironiczną nazwę Tree of Hell, czyli „Drzewo Piekła”. Określenie to nawiązuje do inwazyjności gatunku, jego szybkiego wzrostu, zdolności do odrastania i trudności związanych z jego zwalczaniem. 

tekst i zdjęcie: Tomasz Dymny