TELEFON DO REDAKCJI: +48 62 766 07 17
Augustyna, Ingi, Jaromira 20 Sierpnia 2019, 15:59
Dziś 19°C
Jutro 13°C
Szukaj w serwisie

Od jurysdykcjonalizmu do Rewolucji Francuskiej

Od jurysdykcjonalizmu do Rewolucji Francuskiej

Po średniowieczu chrześcijańskim, które trwało od upadku Zachodniego Cesarstwa Rzymskiego (476 po Chr.) aż do tzw. Wielkiej Reformacji w XVI wieku, nastąpiła epoka nowożytna w relacjach państwo - Kościół, której cezurą była z kolei rewolucja przemysłowa w II połowie XIX wieku.

Epoka nowożytna w relacjach państwo – Kościół była niezwykle trudna, dla Kościoła rzymskokatolickiego, anglikańskiego, jak i i Kościołów protestanckich. Epoka charakteryzowała się tzw. jurysdykcjonalizmem, zwanym także teokracją świecką, która polegała na zdecydowanej supremacji władzy świeckiej nad duchową. W konsekwencji cezaropapizm średniowieczny przekształcił się w jurysdykcjonalizm nowożytny i był jego kontynuacją. Można zdefiniować trzy jego cechy charakterystyczne albo inaczej założenia: interesy religijne muszą utożsamiać się z interesami świeckimi i państwowymi; nie liczą się cele religijne, jeśli nie mają celu świeckiego; Kościoły i wyznania są całkowicie podporządkowane władzy świeckiej i posłuszne państwu. Zatem wymiar duchowy życia jest całkowicie zdominowany przez prawo państwowe, a Kościoły i związki wyznaniowe były praktycznie bierne i „posłuszne” państwu.
Jurysdykcjonalizm posiadał dwie odmiany: protestancki i katolicki. Ten pierwszy miał miejsce w Anglii, Szkocji, Danii, Szwecji, północnych Państwach Niemieckich czy Norwegii, gdzie obowiązywała zasada cuius regio, eius religio, czyli kogo królestwo, tego religia. Oznacza to, iż obowiązującą religią była religia władcy aktualnie panującego w państwie. Natomiast jurysdykcjonalizm katolicki występował w Hiszpanii, Austrii, Francji, Italii czy południowych Państwach Niemieckich.
Z tego okresu również pochodzi teoria władzy zwana potestas indirecta in temporalibus Ecclesiae, czyli o pośredniej władzy Kościoła w sprawach doczesnych, która była ewolucją średniowiecznej teorii potestas directa in temporalibus Ecclesiae, czyli bezpośredniej władzy Kościoła w sprawach doczesnych. Oznacza ona, iż państwo jest kompetentne w sprawach doczesnych, a Kościół w sprawach duchowych, czyli Kościół nie otrzymuje „całej” władzy, a następnie nie deleguje państwa w sprawach doczesnych (jak to było w teorii potestas directa). Każdy z dwóch podmiotów władzy jest kompetentny w swoim zakresie, a Kościół ponadto posiada władzę pośrednią (udzieloną przez państwo) w tych sprawach doczesnych, które dotyczą wiary i obyczajów.
W relacjach państwo – Kościół epoki nowożytnej należy zauważyć proces kształtowania się systemów systemów relacji po Rewolucji Francuskiej. Otóż Rewolucja Francuska (1789 r.) spowodowała niemal całkowite ignorowanie władzy duchowej przez świecką i doprowadziła do uformowania typu państwa świeckiego, w którym nie ma miejsca na element religijny. W konsekwencji zmian prawno - społecznych po Rewolucji Francuskiej ukształtowały się trzy grupy relacji państwo – Kościół, które w większym lub mniejszym stopniu istnieją do dziś, stąd zasługują na omówienie.
Pierwszą grupą są systemy separacji, czyli inaczej rozdziału państwa i Kościołów oraz związków wyznaniowych. System separacji zakłada, iż żadna religia nie jest religią oficjalną państwa oraz że religia jest sprawą prywatną obywateli. Znane są trzy modele separacji w relacjach państwo - Kościół, które różnią się bardzo mocno między sobą. Model amerykański, tzw. separacji czystej, model niemiecki, tzw. separacji skoordynowanej i model francuski, tzw. separacji wrogiej.
Drugą grupą są systemy państwa wyznaniowego. Zakładają, iż tylko jedna religia jest religią oficjalną państwa i jest tzw. religią prawdziwą. System państwa wyznaniowego posiada dwa modele: państwa wyznaniowego w wersji tradycyjnej, kiedy o tzw. religii prawdziwej danego państwa decyduje kryterium teologiczne oraz w wersji zmodernizowanej, kiedy o tzw. religii prawdziwej decyduje kryterium historyczne bądź socjologiczne. Państwo wyznaniowe w wersji tradycyjnej, czyli według kryterium teologicznego, zakłada istnienie jednej religii „prawdziwej”, podczas gdy inne są zakazane, a co najwyżej tolerowane. Przykładami państw o takim systemie relacji jest choćby Izrael czy państwa muzułmańskie. Natomiast w wersji zmodernizowanej, według kryterium historycznego, kiedy jedna religia jest najważniejsza, gdyż historycznie lub socjologicznie jest religią danego narodu czy narodów w państwie. Wtedy ona jest urzędową, a inne są wolne i tolerowane w państwie, wcale nie pozbawione praw. Przykładami taki są niektóre państwa protestanckie czy katolickie, jak choćby Malta czy Argentyna.
Trzecią grupą są systemy państwa totalitarnego, gdzie obywatele są totalnie, czyli całkowicie podporządkowani władzy państwowej, tak w aspekcie osobistym, społecznym, jak i duchowym. W takim państwie nie ma właściwie miejsca na swobodny rozwój jakiekolwiek religii czy wyznania. Państwa totalitarne były czy są według modelu komunistycznego (Rosja Radziecka, a potem ZSRR, Kuba, Chiny czy Korea Północna) oraz modelu faszystowskiego (Włochy za Mussoliniego czy Hiszpania za gen. Franko).

Ks. Zbigniew Cieślak

Galeria zdjęć

Dodaj komentarz

Pozostało znaków: 1000

Komentarze

Nikt nie dodał jeszcze komentarza.
Bądź pierwszy!