Nierówne udziały małżonków w majątku wspólnym

Nierówne udziały małżonków w majątku wspólnym

Zgodnie z art. 43 § 1 i 2 k.r.o. oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym.  Jednakże z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku.  W myśl art. 43 § 3 k.r.o. przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym. 

Na podstawie powołanego przepisu wydawać by się mogło, że już tylko oczywista dysproporcja w osiąganiu zarobków przez każdego z małżonków i osiąganie znacznie wyższych zarobków przez jednego małżonka jest skuteczną podstawą do ustalenia, że małżonek ten przyczynił się w większym stopniu do powstania majątku aniżeli drugi, mniej zarabiający małżonek. Jest to jednak błędne zrozumienie przepisu, bowiem sam nierówny stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku nie może być uznany sam w sobie za ważny powód w ustaleniu nierównych udziałów w majątku wspólnym. Powołany przepis wskazuje, że muszą wystąpić jednocześnie dwie przesłanki, tj. po pierwsze różny stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku i po drugie istnienie ważnych powodów, które uzasadniają ustalenie nierównych udziałów.

Ostatnio Sąd Najwyższy w wyroku z 24 marca 2026 r. w sprawie I CSK 535/25 (Legalis) wypowiedział się, że jeśli zaistnieją ważne powody, każdy z małżonków może zażądać, aby ustalenie tych udziałów nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku. Nie chodzi tu o winę w rozkładzie pożycia, ale o winę odnoszoną do nieprzyczyniania się do powstania majątku wspólnego lub przyczyniania się w mniejszym stopniu, niż to wynika z możliwości danego małżonka. O stopniu przyczyniania się każdego z małżonków świadczą nie tylko osiągnięcia czysto ekonomiczne, należy bowiem uwzględnić całokształt postępowania małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej w zakresie wykonywania ciążących na nich obowiązków względem rodziny. Co istotne ciężar udowodnienia zaistnienia ważnych okoliczności i stopnia przyczyniania się każdego z małżonków do zgromadzenia majątku wspólnego obciąża tego z małżonków, który domaga się ustalenia nierównych udziałów. 

Ważnym powodem jest naganne postępowanie małżonka, przeciwko któremu jest skierowane żądanie ustalenia nierównych udziałów, polegające na tym, że w sposób rażący lub uporczywy nie przyczyniał się on do powstania majątku wspólnego lub trwonił wspólne środki na zaspokajanie własnych potrzeb, w tym alkohol, uszczuplając w ten sposób zasoby ze szkodą dla interesów rodziny (postanowienie SN z 26.11.1973 r., III CRN 227/73).

Warta zwrócenia uwagi jest również okoliczność, że przyczynienie się do powstania majątku,  badane jest przez pryzmat nakładów osobistych jednego z małżonków w prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego oraz wychowywanie i opieka nad wspólnymi dziećmi. W przypadku bowiem prowadzenia dochodowej firmy przez małżonka, istotną rolę odgrywa także wsparcie ze strony drugiego małżonka, który odpowiada za prowadzenie domu oraz świadomość, że na co dzień ma kto zaopiekować się dziećmi. 

Monika Mazur