Autorzy Archiwum Galeria Polecane Kontakt Ogłoszenia

2017-02-28 10:43:45

Bracia chrześcijanie

W kaliskiej cerkwi pw. św. Apostołów Piotra i Pawła odbywają się ekumeniczne modlitwy o jedność chrześcijan. Warto poznać to miejsce i dzieje tutejszej wspólnoty prawosławnych.

Nabożeństwu ekumenicznemu w kaliskiej cerkwi przewodniczył ks. Eugeniusz Fiedorczuk, proboszcz katedralnej parafii prawosławnej św. Aleksandra Newskiego w Łodzi. Obecni byli też: wikariusz Jakub Dmitruk oraz proboszcz kaliskiej parafii ks. prof. Mirosław Antosiuk. Parafię ewangelicko-augsburską w Kaliszu reprezentował proboszcz ks. Michał Kühn, a wspólnotę polskokatolicką ks. Julian Kopiński, przewodniczący kaliskiego oddziału Polskiej Rady Ekumenicznej.
Cerkiew pod wezwaniem Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Kaliszu należy do dekanatu Łódź diecezji łódzko-poznańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, a na modlitwie zgromadziło się w niej kilkadziesiąt osób. Warto przypomieć historię wspólnoty prawosławnej w Kaliszu.
Pierwsi wyznawcy prawosławia pojawili się w Kaliszu już w czasach średniowiecznych. Pochodzący ze Wschodu Władysław Jagiełło bywał na ziemiach należących dzisiaj do diecezji kaliskiej, a wraz z nim nieliczni przedstawiciele tego chrześcijańskiego wyznania. Niektórzy osiedlali się na tych terenach, ale większa liczba prawosławnych pojawiła się dopiero na początku XVIII wieku, jednak w dalszym ciągu ich wspólnota nie przekraczała kilkudziesięciu wiernych. Byli to głównie migranci zwani Macedończykami, którzy uciekali przed tureckim terrorem. Kanonicznie i organizacyjnie byli oni podporządkowani patriarchatowi ekumenicznemu w Konstantynopolu. W 1792 roku Sejm polski zatwierdził zasady organizacji i funkcjonowania niezależnej cerkwi grecko-orientalnej w Polsce i Wielkim Księstwie Litewskim. Niedługo potem jednak Polska zniknęła z mapy Europy, więc nie było czasu ani możliwości realizacji tych postanowień. Ośrodki grecko-prawosławne w Polsce nadal korzystały z pomocy patriarchatu w Konstantynopolu i podległych mu biskupstw.

W 1782 roku na wschodniej stronie rynku Macedończycy kupili kamienicę i urządzili w niej prywatną kaplicę, podobnie wyglądało to w: Poznaniu, Piotrkowie Trybunalskim, czy Częstochowie. Prawo polskie z 1764 roku zabraniało bowiem prawosławnym budowania kościołów miejskich. W 1786 roku reprezentanci kaliskich Macedończyków: Teodor i Leon Mukułowscy oraz Jan Koźmiński nabyli od władz Kalisza grunt, który na zawsze miał stać się cmentarzem prawosławnym (na przeciwko katolickiego cmentarza na Rogatce, obecnie niszczejący zabytek). Rok później powstał tam cmentarz.
Wraz z powstaniem w 1815 roku Królestwa Polskiego prawosławni, także w Kaliszu, zyskali prawo do własnej świątyni. Najpierw miał być to plac po starym kościele Świętego Ducha, jednak został on sprzedany pod fabrykę sukienniczą. W 1818 roku rosyjskie władze miasta przekazały wspólnocie dawny kościół Ofiarowania Matki Boskiej oraz refektarz klarysek na ul. św. Stanisława. Patronem nowej cerkwi został św. Atanazy. W 1825 roku na mocy postanowienia cara Aleksandra I, Kościół prawosławny w Królestwie Polskim podporządkowany został Świątobliwemu Synodowi w Petersburgu.

Po upadku Powstania listopadowego społeczność prawosławna wzrosła, bo pojawiło się wielu Rosjan (migrantów było coraz mniej, jedni wyjechali, inni ulegli polonizacji). Byli to pracownicy administracji cywilnej, nauczyciele oraz wojsko, które zajęło pomieszczenia byłego Korpusu Kadetów. W 1832 roku, dla żołnierzy rosyjskich garnizonu w Sali Musztry (dzisiaj ul. Łazienna 6) urządzono prawosławną cerkiew pułkową pw. św. Jerzego, która miała własnego kapelana. Ponad to na początku lat 30. XIX wieku założono na terenie wsi Majków (obecnie osiedle należące do Kalisza), cmentarz prawosławny, na którym chowano zmarłych żołnierzy rosyjskich i członków ich rodzin. W tym czasie zaniedbana świątynia prawosławna św. Atanazego popadała w ruinę, dlatego w 1835 roku przeniesiono życie religijne wspólnoty do cerkwi w Korpusie Kadetów. W tym czasie zmieniali się kolejni proboszczowie, z których część była nieprzychylna Polakom.
Konsekwencją Powstania styczniowego była wzmożona rusyfikacja. Kalisz stał się siedzibą guberni, ważnym ośrodkiem administracyjnym i garnizonem wielu jednostek rosyjskich. Od lat 80. XIX wieku do 1912 roku ludność rosyjska systematycznie rosła. W 1893 roku prawosławni stanowili 3,4% mieszkańców miasta, w 1909 już 10,9%. W związku z tym zaistniała potrzeba zorganizowania dla wiernych godnej świątyni. W 1874 roku rosyjskie władze zakupiły od Fryderyka i Emmy Nergerów nieruchomość (tzw. dom pod filarami) położoną przy zbiegu ulic Warszawskiej (dzisiaj Zamkowa) i Panny Marii (współcześnie Plac Jana Pawła II). Okazały prawosławny sobór w stylu bizantyjskim poświęcono w 1877 roku.
W czasie I wojny światowej wyznawcy prawosławia w większości uciekli z burzonego Kalisza z armią rosyjską. Po zakończeniu wojny, według spisu powszechnego z 1921 roku w Kaliszu pozostało 323 prawosławnych i 9 greko-katolików. Aż 193 wyznawców prawosławia deklarowało narodowość polską, tę grupę tworzyli zapewne spolonizowani potomkowie Rosjan i Ukraińców. Młode państwo polskie traktowało prawosławie nieufnie, widząc w nim religię byłego zaborcy i aktualnego wroga politycznego. Kościół prawosławny w Polsce rozpoczął długie i dramatyczne starania o autokefalię, która została mu udzielona przez Patriarchat Konstantynopolitański 13 listopada 1924 roku. W związku z zaistniałymi nastrojami Rada Miejska Kalisza kierując się racjami historycznymi, moralnymi i architektonicznymi podjęła decyzję o zburzeniu soboru. Ostatecznie wojsko otrzymało kościół poewangelicki, natomiast świątynia została ostatecznie rozebrana w 1930 roku.
W pierwszych latach powojennych, po zajęciu nieruchomości parafii prawosławnej przez wojsko i policję, Msze sprawowano w kapliczkach cmentarnych na Majkowie i na ul. Górnośląskiej. W styczniu 1921 roku Zarząd Parafii Prawosławnej zwrócił się z prośbą do władz Kalisza o wyrażenie zgody na organizację kaplicy w szkole ewangelickiej na ul. Niecałej. Administrator parafii ewangelickiej, a także władze miasta wyraziły zgodę. W 1926 roku w odzyskanym budynku parafialnym na ul. Niecałej, Zarząd Parafii Prawosławnej urządził kaplicę. Zwrócił się też o przekazanie materiałów budowlanych pochodzących z rozbiórki do wybudowania nowej kaplicy parafialnej przy ul. Niecałej 1. W 1928 roku rozpoczęto budowę, a 7 kwietnia 1929 roku nastąpiło poświęcenie kamienia węgielnego, a we wrześniu rok później oficjalnie oddano cerkiew do użytku wiernych. Zgodnie z danymi z 1931 roku w Kaliszu było prawie pół tysiąca wyznawców prawosławia i 32 obrządku greko-katolickiego. W czasie II wojny światowej kościół pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła był ostoją dla wszystkich osób wyznania prawosławnego przebywających w Kaliszu. Dla wielu prawosławnych koniec II wojny światowej był początkiem gehenny w radzieckich gułagach. Po wojnie w Kaliszu pozostało tylko kilkadziesiąt osób. W 1945 roku ks. Kariakina zastąpił wychowanek uczelni paryskiej, ks. Teodot Malutczyk, który posługę duszpasterską pełnił do 1998 roku. Kolejny był młody ksiądz Mirosław Antosiuk, który jest proboszczem do dzisiaj.
W 2004 roku podczas dorocznego święta parafialnego (św. App. Piotra i Pawła) obchodzono jubileusz 75-lecia poświęcenia kamienia węgielnego pod budowę świątyni prawosławnej pw. św. Apostołów Piotra i Pawła w Kaliszu oraz 230-lecie istnienia prawosławnej wspólnoty. W 2006 roku w kaliskiej świątyni gościł arcybiskup Szymon, który podczas święta parafialnego poświęcił odrestaurowany ikonostas.

tekst Anika Nawrocka

Dodaj komentarz

Aby dodać komentarz, prosimy o przepisanie wyrazów z obrazka. Wyrazy muszą być oddzielone spacją.

Społeczeństwo

Pozostałe kategorie
komentarz redaktora
w słowie bożym
prawo kanoniczne
meandry czwartej wladzy
sacrum w muzyce
nauka spoleczna kosciola

Opiekun nr 11(498) od 21 maja 2017

Zapytaj w parafii o nowego "Opiekuna", a w nim m.in prezentacja pięciu diakonów, którzy za kilka dni przyjmą święcenia oraz rozmowa o historycznym fenomenie objawień w Fatimie.

Zamów prenumeratę

 

Kwartalnik "Opiekuna" -
Okno Wiary 1(9) 2017

w którym pragniemy rozmawiać z naszymi Czytelnikami o wierze, Kościele, rodzinie i historii

ARCHIWUM KWARTALNIKA

banner

Padre gotuje humor26330

Drewniane kościólki Jasna i ta druga strona 25 lat diecezji

Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce. Więcej