Autorzy Archiwum Galeria Polecane Kontakt Ogłoszenia

2017-10-31 09:40:44

Najstarsze chrześcijańskie manuskrypty

Chrześcijaństwo jest czasem zwane religią księgi. Niemal od samego początku teksty pisane odgrywały niebagatelną rolę w przekazywaniu i zachowywaniu nauki Chrystusa i Apostołów. Odkrycia dokonane w Egipcie wskazują, że natchnione, święte księgi zostały wiernie i skutecznie przekazane przez pierwszych chrześcijan następnym pokoleniom.

Już św. Paweł Apostoł wspominał o księgach i pismach, które zawsze towarzyszyły mu w misyjnych podróżach. „Przypatrzcie się, jak wielkie litery własnoręcznie stawiam ze względu na was” - pisał Apostoł Narodów w zakończeniu Listu do Galatów (Ga 6, 11). Kończąc Drugi List do Tesaloniczan św. Paweł podkreślił swoje autorstwo: „Pozdrowienie ręką moją - Pawła. Ten znak jest w każdym liście: Tak piszę” (2 Tes 3, 17). Widać, że najczęściej korzystał z pomocy sekretarza, któremu dyktował, a tylko część tekstów pisał własnoręcznie. Listy Świętego Pawła do Kościołów lokalnych w miastach Imperium Rzymskiego były głośno odczytywane wiernym. Apostoł pilnował, by jego słowa mogły dotrzeć do wszystkich, co można dostrzec w wielu listach: „A skoro list zostanie u was odczytany, postarajcie się, by odczytano go też w Kościele w Laodycei, a wy żebyście też przeczytali list z Laodycei” (Kol 4, 16), „Zaklinam was na Pana, aby list ten został odczytany wszystkim braciom” (1 Tes 5, 27). Święty potrzebował ksiąg do głoszenia i dawania świadectwa. Zabierał je ze sobą lub powierzał zaufanym współpracownikom, jak czytamy w Drugim Liście do Tymoteusza: „Opończę, którą pozostawiłem w Troadzie u Karpa, przynieś idąc po drodze, a także księgi, zwłaszcza pergaminy” (2 Tes 4, 13). Te i podobne wypowiedzi świadczą, że listy przypisywane Świętemu Pawłowi istotnie wyszły spod ręki tego Apostoła. Pergaminowe i papirusowe księgi były nieodzowne w apostolskiej pracy.

Najstarsze chrześcijańskie manuskrypty powstawały na papirusie i pergaminie, które były starożytnym odpowiednikiem naszego papieru. Były to materiały drogie i cenne. Papirus wytwarzano z rosnącej tylko nad Nilem trzciny papirusowej. Ta niezwykła roślina znacznie różni się od trzcin porastających brzegi naszych rzek i jezior. Jej trójkątna w przekroju łodyga może być gruba jak ramię dorosłego mężczyzny i dochodzić do pięciu metrów wysokości. Po ścięciu łodygi tnie się ją wzdłuż na cienkie paski, które układa się na płaskiej powierzchni na przemian pionowo i poziomo. W ten sposób po wygładzeniu i wysuszeniu otrzymywano gotowe do użycia karty papirusowe. Aby otrzymać kilkumetrowy zwój, który w starożytności był najczęściej używaną formą książki, sklejano ze sobą kilkadziesiąt takich kart. Pergamin wykonywano ze starannie wyprawionych skór zwierzęcych: baranich, kozich lub cielęcych. Jego wytwarzanie wymagało starannej i pracochłonnej obróbki. Obydwa materiały były bardzo drogie. Atrament służący do pisania na papirusie i pergaminie robiono najczęściej ze startej sadzy lub węgla drzewnego, zmieszanego z gumą arabską. Czasem używano do tego celu sproszkowanego siarczanu żelaza, albo galasówek dębowych. Pisano rylcami metalowymi, albo zaostrzoną trzciną.

Materiały piśmienne z roślinnych włókien i zwierzęcych tkanek są niestety nietrwałe. Szybko ulegają rozkładowi, a także niszczącemu działaniu ognia i wody. Właśnie dlatego do naszych czasów zachowało się ograniczona ilość oryginalnych manuskryptów z pierwszych wieków chrześcijaństwa. Tekst Pisma Świętego był przez dwa tysiące lat wiernie przekazywany dzięki skrupulatnej, mrówczej pracy skrybów. Poza tym święte i natchnione pisma były obficie cytowane w literaturze wczesnych chrześcijan. W zasadzie cały Nowy Testament można zrekonstruować z cytatów zawartych w dziełach Ojców Kościoła. Wraz z rozwojem nauk historycznych i archeologii w XIX wieku badacze wyruszyli na poszukiwania najstarszych rękopisów Biblii. Była to epoka, w której wielu ludzi zaczęło pod wpływem ideologii oświeceniowej zaczęło kwestionować historyczną prawdziwość Ewangelii. Najczęściej niedowiarkowie twierdzili, że pomiędzy ziemskim życiem i działalnością publiczną Jezusa Chrystusa, a spisaniem Ewangelii upłynęły setki lat. Niektórzy twierdzili, że tekst ewangeliczny nie był przekazywany wiernie, lecz zmieniany i zniekształcany. Najbardziej radykalni krytycy, tacy jak niemiecki uczony Bruno Bauer, uznali, że Nowy Testament jest zbiorem mitów. Odkrycia ostatnich 200 lat pokazały, że krytycy wiarygodności Pisma Świętego nie mieli racji. Dzięki wykopaliskom prowadzonym na terenie Egiptu udało się dotrzeć do najstarszych rękopisów Ewangelii i innych pism Nowego Testamentu. To właśnie w gorącym i suchym klimacie kraju nad Nilem zachowało się najwięcej papirusowych dokumentów i ksiąg. Poszukiwania prowadzone przez archeologów w śmietniskach miast egipskich przyniosły spektakularne odkrycia wielu nieznanych dotąd starożytnych pism. W 1898 roku tysiące papirusów odnaleziono na śmietniskach antycznego miasta Oxyrynchos w środkowym Egipcie. Sporo papirusów wykopanych z ruin egipskich miast przez rabusiów trafiło potem do kramików antykwariuszy w Kairze i Aleksandrii. Rzecz jasna większość odkrytych tekstów stanowiły banalne dokumenty życia codziennego: prywatne listy, kwity, zeznania podatkowe. Były wśród nich jednak prawdziwe skarby o wielkiej wartości historycznej a zarazem religijnej.

W 1920 angielski uczony Edward Grenfell zakupił u egipskiego handlarza cały plik starożytnych dokumentów. Był wśród nich maleńki, trójkątny fragment papirusu zapisany literami greckiego alfabetu. Początkowo nie wzbudził większego zainteresowania i przeleżał czternaście lat w bibliotece uniwersyteckiej w Manchesterze w Anglii. Dopiero w 1934 roku jeden z badaczy oglądających wspomniany fragment zauważył, że widniejące na nim pismo jest bardzo podobne do liter na niektórych dokumentach z przełomu I i II w. po Chr. Papirus, nazywany dziś Papirusem Rylands (od uniwersyteckiej Biblioteki Johna Rylandsa, w której jest przechowywany) jest małym kawałkiem karty papirusowego kodeksu. Kodeksami nazywamy starożytne księgi, które posiadały formę współcześnie znanej książki, to znaczy oprawiony w okładkę i zszytych kart. Trzeba pamiętać, że w pierwszym stuleciu po narodzeniu Chrystusa większość ksiąg miała formę długich zwojów. Wygodne i poręczne kodeksy dopiero zaczynały się rozpowszechniać. Zapisany po obydwu stronach tekst w języku greckim to fragment Ewangelii według Świętego Jana (J 18, 31-33; J 18, 37-38) opisujący przesłuchanie Pana Jezusa przed rzymskim namiestnikiem Poncjuszem Piłatem. Staranne pismo i jakość karty papirusowej wskazują, że papirus Rylands był kiedyś częścią lekcjonarza liturgicznego. Uczeni zauważyli, że tekst został napisany ręką wykształconego skryby, który usiłował naśladować styl pisma biegłych w kaligrafii pisarzy. Porównanie papirusu Rylands z innymi starożytnymi dokumentami i księgami pozwoliło ustalić, że pochodzi on z okresu pomiędzy 100 a 125 rokiem po Chrystusie. Stało się jasne, że ten cenny zabytek jest najstarszym znanym fragmentem Nowego Testamentu. Oznacza to, że już siedemdziesiąt lat po śmierci i zmartwychwstaniu Chrystusa Ewangelia zapisana przez Jego umiłowanego ucznia, św. Jana Apostoła, była znana w Egipcie. Sama Ewangelia musiała zostać napisana w ciągu kilkudziesięciu lat po opisywanych wydarzeniach, w czasach, w których żyli jeszcze pierwsi świadkowie.

Równie ważne i interesujące są papirusy oznaczone symbolami P90 i P104, pochodzące z egipskiego miasta Oxyrynchos. Pierwszy z nich to duży, postrzępiony fragment karty z tekstem Czwartej Ewangelii (J 18, 36-19, 7), dotyczącym procesu, biczowania i ukoronowania cierniem Jezusa z Nazaretu. Papirus P104 zaś, to mała część karty kodeksu zapisana po obydwu stronach greckim tekstem Ewangelii według Świętego Mateusza (Mt 21, 34-37; 45). Uczeni zdołali odczytać kilka zachowanych linijek pisma, które są zapisem Przypowieści o przewrotnych rolnikach. Obydwa urywki pochodzą z drugiej połowy II w. po Chr. Z tego samego okresu pochodzi papirus P98, na którym zapisano spory fragment tekstu Apokalipsy według Świętego Jana (Ap 1, 13-2, 1). Jest to część zwoju pochodzącego z połowy drugiego stulecia po Chrystusie. Zwój został sporządzony w Aleksandrii i zawierał zapewne więcej niż jedną księgę Biblii. Papirusy z II w. po Chr. są zwykle jedynie drobnymi urywkami tekstu świętych ksiąg. Dopiero z początku III w. po Chr. pochodzą trzy częściowo zachowane papirusowe kodeksy, znane jako papirusy Chester Beatty (oznaczane symbolami P45, P46 i P47). Zawierają one większą część listów apostolskich Świętego Pawła, a także spore partie tekstu czterech Ewangelii, Dziejów Apostolskich i Apokalipsy. Kodeksy te są prawdopodobnie lekcjonarzami używanymi w liturgii odprawianej przez wczesnych chrześcijan. Tekst święty jest w nich zapisany bardzo starannie, a święte Imiona specjalnie wyróżnione. Cała forma i wykonanie kodeksów znamionuje wielki pietyzm i szacunek chrześcijan w stosunku do Słowa Bożego. Pierwsi wyznawcy mimo stałego zagrożenia i okrutnych prześladowań znajdowali czas na przepisywanie słów Jezusa Chrystusa i Apostołów.

Najstarsze fragmenty Nowego Testamentu zachowane w piaskach Egiptu robią na wszystkich oglądających je ludziach niezwykłe wrażenie. Drobne i delikatne, najczęściej nie przekraczają rozmiarami kartki standardowego zeszytu. Fakt, że tak nietrwałe przedmioty w ogóle się zachowały przez dwa tysiące lat, może być dowodem cudownego działania Opatrzności Bożej. Znamy dziś 5800 fragmentów greckiego tekstu Nowego Testamentu. To znacznie więcej, niż w przypadku jakiegokolwiek innego dzieła antycznego. Dla porównania, liczba manuskryptów „Iliady” Homera wynosi tylko 647, a „Wojny Galijskiej” Cezara, tylko dziesięć. Czyni to tekst biblijny najlepiej poświadczonym i najwierniej zachowanym zapisem, jaki dotarł do nas ze starożytności.
Papirusy odkryte w Egipcie wskazują, że pomiędzy napisaniem Ewangelii (w okresie pomiędzy 60 a 100 rokiem po Chr.), a powstaniem najstarszych znanych kopii tekstu upłynęło w najlepszym przypadku nie więcej niż dwadzieścia pięć lub trzydzieści lat. Jest to bardzo krótki czas, zwłaszcza, jeśli się go porówna z okresem jaki upłynął między napisaniem najważniejszych dzieł pogańskiej starożytności, a powstaniem ich najstarszych kopii wynosi zwykle 500 lub więcej lat. Ewangelie, Dzieje Apostolskie, Listy i Apokalipsa były więc od samego początku wiernie przekazywane. Zostały napisane w ciągu jednego pokolenia po śmierci i zmartwychwstaniu Chrystusa, co jeszcze bardziej zwiększa ich historyczną wartość. Co więcej, różnice między wariantami poszczególnych tekstów są minimalne i nieznaczące dla treści. Kanoniczny tekst Nowego Testamentu został więc przekazany z wielką dbałością o szczegóły. Mimo, że oryginalne teksty ksiąg biblijnych nie zachowały się do naszych czasów, to możemy być pewni, że zostały wiernie i dosłownie przekazane przez kolejne pokolenia chrześcijan. Patrząc na ten doniosły fakt oczyma wiary możemy powiedzieć, że Bóg nie tylko natchnął autorów świętych ksiąg, ale także sprawił, że Jego Słowo mogło być bez żadnego uszczerbku przekazywane przez wieki.

 Szymon Modzelewski

Dodaj komentarz

Aby dodać komentarz, prosimy o przepisanie wyrazów z obrazka. Wyrazy muszą być oddzielone spacją.

Artykuły

Pozostałe kategorie
komentarz redaktora
w słowie bożym
prawo kanoniczne
meandry czwartej wladzy
sacrum w muzyce
nauka spoleczna kosciola
okladka 24

Opiekun nr 24(511) od 19 listopada 2017

Zapytaj w parafii o nowego "Opiekuna", a w nim m.in. "Brat naszego Boga" - pożegnanie ze św. Albertem oraz artykuł o niedawno otwartej Pustelni Salezjańskiej "Ognisko Miłosierdzia"

Zamów prenumeratę

 

kwartlanik

Kwartalnik "Opiekuna" -
Okno Wiary 2(10) 2017

w którym pragniemy rozmawiać z naszymi Czytelnikami o wierze, Kościele, rodzinie i historii.
W najnowszym numerze o św. Józefie

ARCHIWUM KWARTALNIKA

banner
figazmakiem
Drewniane kościólki Jasna i ta druga strona 25 lat diecezji

Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce. Więcej