Autorzy Archiwum Galeria Polecane Kontakt Ogłoszenia

2017-09-20 11:49:25

Na miarę bazyliki

Monumentalny, trzynawowy, bazylikowy kościół późnogotycki pw. św. Jana Czciciela w Krotoszynie to pierwsza świątynia murowana zbudowana z przeznaczeniem dla protestanckiej Jednoty Braci Czeskich zamieszkujących pobliskie tereny. Jej fundatorem był Jan Rozdrażewski,po śmierci którego kościół został przekazany katolikom.


Niedaleko wsi Krotoszyn w 1414 roku uczestnik bitwy pod Grunwaldem, Wierzbięta Krotoski z rodu Łodziów założył miasto. Od tego czasu wieś zaczęto określać jako Stary Krotoszyn. Rok później gród został ulokowany na prawie magdeburskim i zostały nadane mu prawa miejskie przywilejem Władysława Jagiełły. Mimo wielu pożarów, które pustoszyły miasto, czy zniszczeń  wojennych za każdym razem było ono odbudowywane i rozwijało się pomyślnie. W 1628 roku osiedlili się tu protestanci uciekający z Niemiec. Wiek XIX i początek wieku XX, to okres uprzemysłowienia Krotoszyna, ale także przyspieszonego rozwoju rzemiosła, szkolnictwa, spółdzielczości i rolnictwa. W mieście tym stoją cztery kościoły katolickie. Zaglądamy tym razem do świątyni, któremu patronuje Jan Chrzciciel.

***

Kościół ten został wzniesiony w latach 1592-1597 przez Jana Rozdrażewskiego, ówczesnego dziedzica Krotoszyna i jednocześnie kasztelana poznańskiego. Zbudowany został dla braci czeskich. Miejscowi arianie mieli wtedy dwóch ministrów: Pawła Orlicza i Jana Turnowskiego. Po śmierci fundatora, wdowa Katarzyna odebrała go arianom i w 1601 roku przekazała katolikom.
Konsekracji kościoła pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela dokonał w tym samym roku biskup poznański Wawrzyniec Goślicki. Niestety świątynie dwukrotnie zniszczyły pożary w 1686 roku i 1777 roku. Dzięki ofiarności parafian i pomocy ówczesnego patrona po pierwszym pożarze świątynia szybko odzyskała swoją świetność. Po zakończonym remoncie jej konsekracji dokonał biskup kamieniecki Andrzej z Leszna Leszczyński. Ale już po drugim pożarze jej odbudowa trwała znacznie dłużej i nie objęła wieży, której remont przeprowadzono dopiero kilka lat później, dzięki staraniom ks. Stanisława Wysockiego, dziekana i proboszcza miejscowej parafii, przy pomocy finansowej księcia Thurn und Taxis, dziedzica Krotoszyna. W 1759 roku z legatu Michała Odorowskiego, dziekana krotoszyńskiego i proboszcza w Kobiernie, erygowano w kościele beneficjum maryjne złożone z prepozytury i mansjonarii. Jak długo trwało to beneficjum nie wiadomo, nie ma żadnych zapisków w aktach wizytacyjnych. Przy kościele istniały też inne altarie z działającymi przy nich bractwami - św. Anny, Aniołów Stróżów, Najświętszej Maryi Różańcowej, Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, św. Kryspina i św. Kryspiniana i św. Barbary.

Jaskółka renesansu
Kościół pw. św. Jana Chrzciciela dzięki pewnemu elementowi, który bez dokładnego rozejrzenia się po świątyni nie rzuca się w oczy, stał się dla Wielkopolski zwiastunem nadchodzącej z południa nowej ery. Otóż w trakcie wznoszenia budynku pod sklepieniem od strony południowej wbudowano okrągłe okna zwane „okulusy”, które zwiastowały nadchodzący styl renesansowy. Po drugiej stronie świątyni są zdecydowanie inne. Ale zejdźmy na ziemię i przyjrzyjmy się budowli świątyni. Jest to monumentalny, wzniesiony z cegieł, trzynawowy, bazylikowy kościół późnogotycki, z wieżą na planie kwadratu o wysokości 46 m. Obrys kościoła ma formę krzyża. Maksymalna długość bryły na zewnątrz wynosi 45 m, a maksymalna szerokość 26,5 m. Natomiast i wnętrze jest imponujących rozmiarów. Szerokość świątyni to 20 metrów, długość wraz z prezbiterium i wieżą to 41 m, a transept ma 24,5 m szerokości. Przy zbiegu naw bocznych z prezbiterium znajdują się dwie kaplice, z których jedna, od strony południowej, posiada dekoracyjny, renesansowy szczyt z wolutowymi spływami.  Sklepienie nawy środkowej - głównej posiada formę kolebkową z lunetami i pokryte jest, wraz ze ścianami górnej partii tej nawy, polichromią wykonaną w latach 1955-1956 przez Wacława Taranczewskiego. Przedstawia ona dwanaście scen ze Starego Testamentu. W prezbiterium znajduje się sklepienie kolebkowo-krzyżowe, pomalowane na niebieski kolor, ze złotymi gwiazdami. Na belce tęczowej umieszczona jest wczesnobarokowa grupa pasyjna pochodząca z XVII wieku, a w zachodniej części środkowej nawy znajduje się empora muzyczna z okazałym prospektem organowym, który w 1996 roku poddany został gruntownej konserwacji.

Monument w centrum świątyni
Ołtarz główny, którego powstanie datuje się na ok. 1630 rok, zachwyca swoją wielkością. Pnie się on do samego sklepienia na całej ścianie i ma wysokość 11 metrów. Jest bogato rzeźbiony w drewnie, w stylu manierystycznym (styl w sztuce i literaturze europejskiej stanowiący przejściową fazę od renesansu do baroku, odznaczający się dekoracyjnością i kunsztem formy). Ponadto jest on trójosiowy z flankowaną parą bramek, uwydatnionymi kolumnami i bogato zdobiony. Centralne miejsce ołtarza zajmuje obraz namalowany na płótnie przedstawiający „Zdjęcie z krzyża”, który jest kopią wykonaną ok. połowy XVII wieku wzorowaną na dziel Rubensa. W zwieńczeniu ołtarza głównego znajduje się obraz św. Jana Chrzciciela w stylu klasycystycznym. Święty trzyma krzyż z banderolą, na której widnieje napis: Ecce Agnus Dei. Powyżej znajduje się rzeźba w drewnie misy z odcięta głową św. Jana Chrzciciela. Misę podtrzymuje para aniołów, których dłonie wskazują triumfującą w zwieńczeniu figurę zmartwychwstałego Chrystusa. Rzeźba wykonana w drewnie także w stylu manierystycznym przedstawia Chrystusa, który trzyma w prawej ręce drzewiec, zakończony krzyżem z powiewającą chorągiewką. Przyglądając się temu ogromnemu ołtarzowi zauważymy jeszcze na zwieńczeniach anioły podtrzymujące znaki męki Jezusa. Z prawej strony krzyż a z lewej kolumnę biczowania.
Dalej, pomiędzy obrazem „Zdjęcie z krzyża” a „św. Janem Chrzcicielem” w niszy umieszczono figurę Matki Bożej Królowej z Dzieciątkiem. Także w stylu manierystycznym figura przedstawia Maryję tronującą z półksiężycem pod stopami. Ponadto w ołtarzu znajdują się figury św. Jakuba, św. Filipa Apostoła, św. Stanisława Biskupa, św. Wojciecha, bł. Czesława i św. Wacława. Znajdują się także dwa medaliony mężczyzn w strojach zakonnych: św. Franciszka z Asyżu i św. Ignacego Loyoli. Uwagę przykuwa także tabernakulum zrobione w stylu barokowym z dwukondygnacyjnym korpusem, objętym w górnej części kotarą i zwieńczony koroną. Wykonany z drewna, polichromicznego i złoconego.
Wychodząc z nawy głównej zwróćmy jeszcze uwagę na nowy ołtarz, który został zbudowany jako wotum wdzięczności z okazji obchodów 1050. rocznicy chrztu Polski. Jest on wykonany z marmuru, ozdobiony snycerką oraz malowidłem przedstawiającym Baranka paschalnego. W tym samym stylu zbudowano ambonę liturgiczną. Wszystko zostało poświęcone 18 czerwca 2016 roku przez bpa Edwarda Janiaka.

Bogactwo ołtarzy
Na bogate wyposażenie świątyni znaczący wpływ miał syn fundatora, który również nosił imię Jan, a także jego potomek Jakub. I tu trzeba jeszcze kilka zdań poświecić ołtarzom bocznym, których jest dużo w świątyni. Do najstarszych należą: ołtarz MB Literackiej z roku 1631, obecnie z obrazem MB Nieustającej Pomocy oraz MB Różańcowej konsekrowany w 1643 roku. Natomiast do najstarszych zabytków z I ćw. XVII wieku zaliczyć należy grupę rzeźbionych figur na belce tęczowej: Chrystus na krzyżu, Maryja i św. Jan Ewangelista. Również ambona z roku 1645 także o cechach manierystycznych i późnorenesansowych o wielobocznym koszu z rzeźbionymi figurami czterech Ewangelistów i św. Piotra. Barokowa chrzcielnica z 1647 roku wykonana jest z czarnego marmuru z miedzianą czaszą. Ponadto w całej świątyni jest jeszcze wiele innych ołtarzy, które dodają splendoru wnętrzu. To ołtarz św. Anny, przedstawiający Świętą nauczającą Maryję z poł. XVIII wieku, ołtarz św. Barbary, pochodzący z 2 poł. XVIII wieku, antepedium, czyli bogato zdobione zakrycie zawiera medalion otoczony wieńcem z liści laurowych, z płaskorzeźbą św. Barbary w chwili ścięcia przez żołnierza z turbanem na głowie. A także ołtarz Miłosiernego Pana Jezusa datowany na koniec XVIII w. Kolejny to ołtarz św. Stanisława Kostki postawiony jako wotum po zakończonej epidemii po potopie szwedzkim. I jeszcze ołtarz Bożego Narodzenia z 2 poł. XVIII przedstawiający Pokłon Pasterzy. W zwieńczeniu ołtarza znajduje się obraz św. Rozalii. I jeszcze ołtarz św. Aniołów Stróżów. Na mensie, którego znajduje się obraz bł. Biskupa Michała Kozala - Patrona Krotoszyna, poświęcony 15 czerwca 2014 roku. Bł. Michał Kozal został ochrzczony w tym kościele. Ponadto przy chrzcielnicy umieszczono pamiątkową tablicę przypominającą to wydarzenie. Na jednym z bocznych ołtarzy umieszczony jest portret Biskupa na tle panoramy „jego” miasta, z wyraźnie zarysowaną krotoszyńską farą. To właśnie w tym kościele młody Michał wstąpił do grona ministrantów i wytrwale służył do Mszy św. A po przyjętych święceniach kapłańskich przy głównym ołtarzu odprawił Mszę prymicyjną.

Kaplice wielkich Polaków
Pierwotnie w kaplicy umieszczonej po północnej stronie prezbiterium była zakrystia, która z czasem została przekształcona w kaplicę św. Ekspedyta. W 2000 roku stała się miejscem całodziennej adoracji Najświętszego Sakramentu, a w 2014 jako wotum wdzięczności za kanonizację, kaplica otrzymała wezwanie św. Jana Pawła II.
Z tej okazji został wprawiony witraż z postacią świętego papieża i z wizerunkiem Matki Bożej Częstochowskiej. Natomiast w kaplicy różańcowej jest nagrobek fundatora kościoła, Jana Rozdrażewskiego. Umieszczony na ścianie nagrobek wykonany jest z piaskowca i czerwonego marmuru w latach 1597-99. Na tumbie przedstawiona jest postać rycerza w zbroi. Powyżej umieszczona jest płyta z inskrypcją.
Trzeba jeszcze wspomnieć, że kościół posiadał cztery krypty. 14 września 1753 roku odbyło się, przy zgromadzeniu ludu i duchowieństwa, uroczyste przeniesienie szczątków zmarłych z krypt na cmentarz parafialny. 

Tekst Arleta Wencwel
Zdjęcia Monika Rubas

Dodaj komentarz

Aby dodać komentarz, prosimy o przepisanie wyrazów z obrazka. Wyrazy muszą być oddzielone spacją.

Artykuły

Pozostałe kategorie
komentarz redaktora
w słowie bożym
prawo kanoniczne
meandry czwartej wladzy
sacrum w muzyce
nauka spoleczna kosciola
okladka

Opiekun nr 21(508) od 8 października 2017

Zapytaj w parafii o nowego "Opiekuna", a w nim m.in. rozmowa z postulatorką służebnicy Bożej z diecezji kaliskiej s. Włodzimiry.

Zamów prenumeratę

 

kwartlanik

Kwartalnik "Opiekuna" -
Okno Wiary 2(10) 2017

w którym pragniemy rozmawiać z naszymi Czytelnikami o wierze, Kościele, rodzinie i historii.
W najnowszym numerze o św. Józefie

ARCHIWUM KWARTALNIKA

banner
figazmakiem
Drewniane kościólki Jasna i ta druga strona 25 lat diecezji

Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce. Więcej