Autorzy Archiwum Galeria Polecane Kontakt Ogłoszenia

2016-08-25 13:21:23

„…w pobożności i naukach wyzwolonych młodzież wychowują…”

semianrium

Przełomowym momentem w dziejach wychowania i kształcenia kandydatów do kapłaństwa w Kaliszu i okolicy wyznacza rok 1563.

Wtedy to bowiem, 15 lipca, podczas 23 sesji Soboru Trydenckiego, który rozpoczął się osiemnaście lat wcześniej - 13 grudnia 1545 roku - i trwał z licznymi przerwami aż do 4 grudnia 1563 roku, wydany został dekret o seminariach. Umieszczono go w kanonie XVIII dokumentów soborowych pod tytułem „De reformatione”. Jego wielkie znaczenie dla przyszłych losów Kościoła nie polegało jednak na jakiejś większej reformie dotychczasowych metod wychowawczych, czy też zmianie zakresu nauczania, lecz przede wszystkim sprowadzało się do poleceniu, aby każda diecezja posiadała co najmniej jedno seminarium duchowne. Jednocześnie w dekrecie tym zawarto również kolejne polecenie zobowiązujące biskupów diecezjalnych do dokładania szczególnej troski o ich systematyczny rozwój. Dekret nie precyzował jednak bliżej zasad organizacji seminariów, ani nie określał zakresu wykładanych w nich przedmiotów. Ojcowie soborowi nie wydali też żadnych poleceń co do osób lub instytucji zakonnych, które miały te seminaria prowadzić. Spowodowało to powstanie różnych typów seminariów - jezuickich, misjonarskich, sulpicjańskich i szeregu innych.
Pierwsze z nich przepojone były duchowością św. Ignacego Loyoli - założyciela Towarzystwa Jezusowego (Societatis Jesu), które w 1540 roku zatwierdzone zostało przez papieża Pawła III bullą „Regimini militantis ecclesiae”, jako regularny zakon. Jezuitom, których reguła opierała się na haśle „Sentire cum Ecclesiae” (Zawsze z Kościołem), przyświecał ideał wychowania apostoła i obrońcy wiary świętej, bowiem tego właśnie wymagały czasy i warunki, w jakich znalazł się w szesnastym wieku Kościół rzymsko-katolicki. Z tych też względów w seminariach jezuickich poczesne miejsce zajmowały nauki humanistyczne (z retoryką i dialektyką), dające najlepszą umiejętność przemawiania i dyskutowania, a w programie nauczania szczególny nacisk kładziono przede wszystkim na znajomość Pisma Świętego oraz na wyjaśnianie zagadnień spornych, kwestionowanych poza katolicyzmem.
Pierwsze seminaria diecezjalne założone na ziemiach polskich prowadzone były właśnie przez jezuitów. Powstały one kolejno w następujących miejscowościach: w Braniewie (1565 - dla diecezji warmińskiej), Poznaniu (1581 - dla diecezji poznańskiej), Wilnie (1582 - dla diecezji wileńskiej) i Kaliszu (1593 - dla archidiecezji gnieźnieńskiej). Nieco później utworzono je także w Pułtusku, Toruniu, Sandomierzu, Lublinie, Gdańsku, Krasnymstawie, Krożach i Worniach.
Seminarium archidiecezji gnieźnieńskiej dzięki usilnym, kilkunastoletnim staraniom ówczesnego prymasa Stanisława Karnkowskiego, założone zostało w 1593 roku w Kaliszu. Stało się to na mocy postanowienia synodu archidiecezjalnego, który odbył się 29 marca 1593 roku w Łowiczu. W jego aktach na ten temat napisano, że: „na miejsce seminarium wybrano Kalisz, bo są tu studia humanistyczne i alumni mogą ćwiczyć się w ceremoniach w kościele jezuitów”, a poza tym: „kuria nie ma odpowiednich po temu ludzi, a jezuici i w innych diecezjach mają już pod tym względem duże osiągnięcia”.
Na potrzeby seminarium jezuici udostępnili pomieszczenia w kolegium ufundowanym im w 1583 roku przez prymasa Stanisława Karnkowskiego, który w dokumencie fundacyjnym napisał, że „jezuici są znakomici w zwalczaniu herezji i młodzież w pobożności i naukach wyzwolonych wychowują”.
Najwyższym przełożonym kaliskiego seminarium był arcybiskup gnieźnieński, który zarządzał nim przy pomocy dwóch prowizorów, wybieranych przez kapitułę gnieźnieńską na przeciąg jednego roku. Funkcję bezpośredniego kierownika seminarium pełnił natomiast (przy pomocy prefekta) rektor kolegium, obierany przez władze Towarzystwa Jezusowego. Organizatorem kaliskiego seminarium był o. Jan Wąchalski, wcześniejszy prefekt seminarium jezuickiego działającego w Poznaniu.
W uczelni tej - tak, jak i we wszystkich pozostałych seminariach diecezjalnych prowadzonych przez jezuitów - studia przebiegały według planu zwanego „Ratio studiorum”. Obejmował on tzw. humaniora, składające się z 5 klas: infima, gramatyka, syntaksa, poetyka i retoryka, ale nauka w nich trwała łącznie 7 lat, bowiem w klasie najniższej i najwyższej uczono się przez dwa lata. Obok nauki języka łacińskiego i greckiego, lektury starożytnych klasyków i różnorodnych ćwiczeń, na humaniorach zapoznawano się także z katechizmem - w klasach niższych w języku polskim, a w klasach wyższych w języku łacińskim. Uczono się również rachunków i podstaw wiedzy przyrodniczej. Dalsze studia obejmowały trzyletnią filozofię i czteroletnią teologię (głównie dogmatyczną). Tylko najzdolniejsi alumni po ukończeniu humaniorów zgłębiali tajniki filozofii i teologii. Większość z nich podejmowała wyłącznie studia praktyczne (dialektykę oraz teologię polemiczną i moralną), niezbędne do bezpośredniej pracy duszpasterskiej.
Seminarium archidiecezji gnieźnieńskiej działało w Kaliszu do 20 czerwca 1621 roku, kiedy to prymas Wawrzyniec Gembicki, pod naciskiem kapituły metropolitalnej, przeniósł je do swej arcybiskupiej stolicy. W ciągu prawie dwudziestu ośmiu lat działalności tego seminarium naukę pobierało w nim wielu alumnów, spośród których 55 ukończyło je, a 9 pozostałych przeniesiono do Gniezna.

Tekst Jerzy Aleksander Splitt

Dodaj komentarz

Aby dodać komentarz, prosimy o przepisanie wyrazów z obrazka. Wyrazy muszą być oddzielone spacją.

Artykuły

Pozostałe kategorie
komentarz redaktora
w słowie bożym
prawo kanoniczne
meandry czwartej wladzy
sacrum w muzyce
nauka spoleczna kosciola
okladka

Opiekun nr 21(508) od 8 października 2017

Zapytaj w parafii o nowego "Opiekuna", a w nim m.in. rozmowa z postulatorką służebnicy Bożej z diecezji kaliskiej s. Włodzimiry.

Zamów prenumeratę

 

kwartlanik

Kwartalnik "Opiekuna" -
Okno Wiary 2(10) 2017

w którym pragniemy rozmawiać z naszymi Czytelnikami o wierze, Kościele, rodzinie i historii.
W najnowszym numerze o św. Józefie

ARCHIWUM KWARTALNIKA

banner
figazmakiem
Drewniane kościólki Jasna i ta druga strona 25 lat diecezji

Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce. Więcej