Autorzy Archiwum Galeria Polecane Kontakt Ogłoszenia

2016-04-25 09:27:35

Najstarsi świadkowie 

chrystianizacji Kalisza

Dziesięć i pół wieku temu, 14 kwietnia 966 roku, książę Mieszko - władca nadwarciańskiego kraju, zwanego we wczesnośredniowiecznych przekazach „krajem Mieszka” lub „krajem króla Północy”, przyjął chrzest. Było to bardzo ważne wydarzenie, ale nie oznaczało ono równoczesnego wprowadzenia chrześcijaństwa w całym jego „państwie”, które od kilkudziesięciu lat coraz bardziej rosło w siłę i sukcesywnie powiększało swoje terytorium.


Było to bowiem dopiero pierwszym, początkowym krokiem na długiej i powolnej drodze zaprowadzania nowej wiary wśród mieszkańców kraju określonego około lat 991-992 mianem państwa gnieźnieńskiego (Civitas Schinesghe), a nieco później nazwanego Polską (Poloniae).

Jak przebiegała chrystianizacja tego wczesnopiastowskiego państwa niestety nie wiemy, bowiem źródła pisane nie przekazały nam jakichkolwiek bliższych informacji w tym względzie. Możemy jedynie domyślać się, że nie odbywała się ona bez trudności i oporu ze strony pogańskich wieszczków i wróżbitów, o czym biskup merseburski Thietmar w czwartej księdze swej „Kroniki”, napisanej w latach 1012-1018, zanotował, że: „w ślad za głową i umiłowanym władcą poszły ułomne dotąd członki spośród ludu i w szatę godową przyodziane, w poczet synów Chrystusowych zostały zaliczone. Ich pierwszy biskup Jordan ciężką miał pracę, zanim, niezmordowany w wysiłkach, nakłonił ich słowem i czynem do uprawiania winnicy Pańskiej”. Ziemia kaliska należała zapewne do tych terenów Mieszkowego władztwa, na których chrześcijaństwo pojawiło się stosunkowo szybko, bo jej centralny gród, usytuowany w południowo-wschodniej części dzisiejszego Kalisza (na Zawodziu), należał do grona najważniejszych osiedli państwa gnieźnieńskiego. Nastąpiło to najprawdopodobniej w ciągu kilku lat po chrzcie Mieszka, ale niestety z tego czasu nie posiadamy na ten temat żadnych wiadomości.

Wiemy natomiast, że przed powstaniem grodu na Zawodziu w jego miejscu istniał, w okresie od VI/VII do VIII wieku, cmentarz ciałopalny, a być może także i pogański ośrodek kultowy. Jego pozostałość stanowi przypuszczalnie - odkryty podczas badań wykopaliskowych - kamienny kurhan ze śladami spalenizny świadczącej o płonących tu niegdyś ogniskach kultowych związanych ze sprawowaniem obrzędów pogańskich. Archeolodzy ustalili również, że pierwszą kaliską osadę obronną założono w połowie IX wieku, a pod koniec następnego stulecia - już po chrzcie Mieszka I - znacznie ją powiększono. Kolejne zmiany w zabudowie grodu nastąpiły w pierwszych dekadach XI wieku - w czasach Bolesława Chrobrego. Dotyczyły one przede wszystkim zagospodarowania jego wnętrza, a zwłaszcza wzniesienia na jego terenie niewielkiego, jednonawowego kościoła drewnianego z prostokątnym prezbiterium. Nawa tej świątyni posiadała wymiary około 7,6 x 7,8 m, a prezbiterium około 3,8 x 3,9 metrów. Postawiono ją w konstrukcji słupowo-szkieletowej, a jej palisadowe ściany „otynkowano” od wewnątrz jasną gliną zmieszaną z wapnem. Stanowi ona jeden z nielicznych obiektów tego typu odkrytych dotychczas w Polsce i z całą pewnością odegrała niezwykle ważną rolę w chrystianizacji południowo-wschodniej Wielkopolski. Chociaż w kościele tym, ani w jego pobliżu, nie natrafiono na ślady baptysterium, to jednak wolno przypuszczać, że to właśnie w nim nieznani nam bliżej duchowni przekazywali prawdy wiary mieszkańcom ówczesnego Kalisza i pobliskich okolic, a następnie udzielali im chrztu świętego.

Prawie półtora wieku później na miejscu pierwszego, drewnianego kościoła kaliskiego książę Mieszko III Stary ufundował, około lat 1146-1155, okazałą romańską świątynię, która otrzymała wezwanie św. Pawła i nosiła tytuł kolegiaty. Posiadała ona formę jednonawowej kamiennej budowli (o wymiarach około 30 x 15 m), z półkolistą apsydą i wysoką wieżą oraz z emporą patronacką zbudowaną w ostatniej ćwierci XII wieku. Okna w tym kościele były wprawdzie nieliczne, ale zaopatrzono je w wielobarwne witraże, dzięki którym przechodzące przez nie światło słoneczne ożywiało surowe ściany wykonane z piaskowcowych bloków. Zniszczenia tej świątyni, w której - jak informują źródła pisane - pochowany został jej fundator (1202), a nieco wcześniej jego syn Mieszko Mieszkowic (1193), dokonali Krzyżacy podczas zbrojnego najazdu na Wielkopolskę w 1331 roku, który zakończył się dla nich klęską pod Płowcami.

Z czasów wprowadzania chrześcijaństwa na terenach wchodzących w skład diecezji kaliskiej - oprócz przedstawionych powyżej dwóch najstarszych kościołów kaliskich - do dnia dzisiejszego przetrwały jeszcze trzy dalsze świątynie - w Kotłowie, Kościelcu Kaliskim i Kościelnej Wsi. Tym świadkom minionego czasu i zarazem „uczestnikom” chrystianizacji południowo-wschodniej Wielkopolski, także należy się bliższa uwaga.

tekst Jerzy Aleksander Splitt

Dodaj komentarz

Aby dodać komentarz, prosimy o przepisanie wyrazów z obrazka. Wyrazy muszą być oddzielone spacją.

Artykuły

Pozostałe kategorie
komentarz redaktora
w słowie bożym
prawo kanoniczne
meandry czwartej wladzy
sacrum w muzyce
nauka spoleczna kosciola
okladka

Opiekun nr 21(508) od 8 października 2017

Zapytaj w parafii o nowego "Opiekuna", a w nim m.in. rozmowa z postulatorką służebnicy Bożej z diecezji kaliskiej s. Włodzimiry.

Zamów prenumeratę

 

kwartlanik

Kwartalnik "Opiekuna" -
Okno Wiary 2(10) 2017

w którym pragniemy rozmawiać z naszymi Czytelnikami o wierze, Kościele, rodzinie i historii.
W najnowszym numerze o św. Józefie

ARCHIWUM KWARTALNIKA

banner
Drewniane kościólki Jasna i ta druga strona 25 lat diecezji

Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce. Więcej