Autorzy Archiwum Galeria Polecane Kontakt Ogłoszenia

2011-07-06 11:18:43

W poszukiwaniu ojca 

aktualność Adhortacji apostolskiej Jana Pawła II „Redemptoris Custos”

w poszukiwaniu ojca

W kolejnym, czwartym już materiale dotyczącym 42. Sympozjum Józefologicznego publikujemy obszerne fragmenty referatu księdza profesora Ignacego Bokwy. Po przedstawieniu w poprzednich numerach najpierw biblijnych implikacji rodowodu Jezusa i roli w nim św. Józefa, a następnie omówienia encykliki Divini Redemptoris Piusa XI, nadszedł czas na fundamentalny dokument józefologiczny jakim jest Redemptoris Custos Jana Pawła II. Czy jest nadal aktualny?  

Już na samym początku swojego dokumentu, opublikowanego dnia 15 sierpnia 1989 roku, w uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, w jedenastym pontyfikatu, Jan Paweł II uzasadnia celowość ogłoszenia tej adhortacji: „Czerpiąc inspirację z Ewangelii, Ojcowie Kościoła już od pierwszych wieków podkreślali, że św. Józef, który z miłością opiekował się Maryją i z radością poświęcił się wychowaniu Jezusa Chrystusa także dziś strzeże i osłania mistyczne Ciało Odkupiciela, Kościół, którego figurą i wzorem jest Najświętsza Dziewica. W setną rocznicę ogłoszenia Encykliki Quamquam pluries papieża Leona XIII i w duchu wielowiekowego kultu św. Józefa pragnę poddać Wam pod rozwagę, drodzy Bracia i Siostry, kilka refleksji o człowieku, któremu Bóg „powierzył straż nad swymi najcenniejszymi skarbami”. Z radością spełniam ten pasterski obowiązek pragnąc, aby wszyscy żywili coraz większe nabożeństwo do Patrona Kościoła powszechnego i miłość do Odkupiciela, któremu on tak przykładnie służył. Dzięki temu cały lud chrześcijański nie tylko jeszcze gorliwiej będzie się uciekał do
św. Józefa i ufnie wzywał jego opieki, ale także będzie miał zawsze przed oczyma jego pokorną, dojrzałą służbę i udział w ekonomii zbawienia. Sądzę bowiem, że ponowne rozważenie uczestnictwa Małżonka Maryi w Boskiej tajemnicy pozwoli Kościołowi, podążającemu ku przyszłości wraz z całą rodziną ludzką, odnajdywać wciąż na nowo swą tożsamość na gruncie tej odkupieńczej ekonomii, która wiąże się u podstaw z tajemnicą Wcielenia. Józef z Nazaretu w tej właśnie tajemnicy uczestniczył jak nikt inny z ludzi poza Maryją, Matką Słowa Wcielonego. Uczestniczył wspólnie z Nią, objęty rzeczywistością tego samego wydarzenia zbawczego. Był powiernikiem tej samej miłości, mocą której Ojciec Przedwieczny „przeznaczył nas dla siebie jako przybranych synów przez Jezusa Chrystusa” (Ef 1, 5)”.

Zamiarem tego opracowania nie jest bynajmniej streszczające omówienie papieskiego dokumentu, lecz wykazanie jego aktualności dzięki poruszeniu w nim problemów o istotnym znaczeniu dla życia człowieka wierzącego. Można to wykazać na przykładzie problematyki związanej z rodziną.

 

Rola ojca w rodzinie i społeczeństwie

Problem rodziny z całą pewnością należał do centralnych tematów nauczania Jana Pawła II. Poświęcił mu wiele czasu, uwagi i energii. Jedną z najważniejszych wypowiedzi w tym względzie jest Adhortacja apostolska „Familiaris consortio” z 22 listopada 1981 roku. W związku z postacią Świętego Józefa papież rozwija temat ojcostwa, a co za tym idzie, roli i znaczenia ojca w rodzinie i w życiu społecznym. W odwołaniu do danych biblijnych Jan Paweł II stwierdza, że podstawą ojcostwa Józefa było małżeństwo z Maryją i wynikająca z tego faktu opieka nad Świętą Rodziną. Jezus jest nie tylko Synem Maryi, lecz także Synem Józefa. W Świętej Rodzinie urzeczywistnia się najważniejszy wymiar i zarazem zadanie rodziny, czyli miłość. Święty Józef rozumiał swoje ojcostwo jako pokorną służbę tajemnicy Wcielenia, składając całkowity dar ze swojego życia, także ze swoich planów i wyobrażeń co do jego kształtu. Odpowiedzią Jezusa Chrystusa na taką postawę swojego ziemskiego ojca było pokorne posłuszeństwo względem niego. Wzrastanie Jezusa w Nazarecie Ewangelie ukazują jako harmonijny proces współdziałania rodziców i Dziecka.

 

Jak sobie radził Święty Józef?

Swoje ojcowskie obowiązki względem Zbawiciela Święty Józef spełniał dzięki nadprzyrodzonej pomocy, jaką otrzymał od Boga, otaczając Jezusa „naturalną miłością i czułą troskliwością”, zrodzoną w ojcowskim sercu. Pomagała ona odczytywać i urzeczywistniać zbawczą wolę Boga w warunkach zwyczajnego, codziennego życia. Pojawiały się w nim także obowiązki religijne, jak na przykład obrzezanie czy nadanie imienia. Czynności te mają określone znaczenie teologiczne, wynikające z Przymierza, zawartego między Bogiem a ludem izraelskim. Nad życiem Świętej Rodziny czuwała zawsze Boża Opatrzność, której Święty Józef okazywał posłuszeństwo i na którą był uwrażliwiony. Świadectwem tego jest wydarzenie ucieczki do Egiptu, opisane w Ewangelii według Świętego Mateusza.

 

Nie tylko Maryja

Choć w Ewangeliach Święty Józef konsekwentnie milczy, w autentyczny i pełny sposób jest mężczyzną i ojcem. Papież Jan Paweł II zachęca do ponownego odczytania postaci Świętego Józefa jako ojca i mężczyzny, mówiąc o jego powołaniu. W pewnym sensie równoważy to wielką liczbę papieskich wypowiedzi na temat powołania kobiety, jej niezbywalnego geniuszu. Ojciec Święty Jan Paweł II
z naciskiem wskazuje na realność ojcostwa Świętego Józefa. Nie tylko fakt fizycznego zrodzenia potomstwa uprawnia do pełnienia funkcji ojca, lecz także, jak to miało miejsce w przypadku opiekuna Świętej Rodziny, przyjęcie niewysłowionego daru ojcostwa przez posłuszeństwo wiary, ową daną od Boga sprawiedliwość. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na sposób papieskiej argumentacji: odwołuje się ona do starożytnego, używanego przez św. Grzegorza z Nazjanzu, teologicznego adagium: Quo assumptum est, redemptum est: To, co zostało przyjęte (we Wcieleniu), zostało także odkupione.

 

Rodzina z Nazaretu nieosiągalny ideał?

Idealny obraz Świętej Rodziny z Nazaretu jawi się niczym nieosiągalny horyzont w stosunku do skrzeczącej rzeczywistości. „W roku 1995 było w Polsce 10,5 mln rodzin. Z tego: 59,6% to małżeństwa z dziećmi, 23,6% to małżeństwa bez dzieci (zarówno młode małżeństwa bezdzietne, jak i starsze, których dzieci usamodzielniły się), 15% to samotne matki z dziećmi, 1,8% - samotni ojcowie z dziećmi. Liczba konkubinatów rośnie i szacowana jest przez GUS na ok. 220 tys. Przeciętna polska rodzina ma na utrzymaniu 1,88 dzieci. Wśród rodzin z dziećmi 41% ma jedno dziecko, 39% - dwoje, 20% - troje i więcej. Co ósme dziecko wychowywane jest w rodzinie niepełnej (wg danych GUS)”. Rodzina żyje w stanie kulturowej deprecjacji, ośmieszającej instytucję małżeństwa i rodziny, młodzi ludzie odczuwają lęk przed podjęciem decyzji na całe życie, dbając przede wszystkim o zrobienie życiowej kariery i zdobycie jak najwyższej pozycji zawodowej. Plagą stają się rozwody: „W przeliczeniu na 1000 ludności w 1981 roku zawieranych było 9 małżeństw, w 1997 roku – ok. 5 małżeństw. Od roku 1993 liczba małżeństw zawartych w ciągu roku jest mniejsza od liczby małżeństw rozwiązanych (ok. 80% - wskutek śmierci współmałżonka, ok. 20% - wskutek rozwodu). W 1996 r. rozwiodło się 41 tys. par, co oznacza 20% liczby małżeństw zawartych w tym roku. Wskaźnik rozwodów w Polsce jest niski w porównaniu z innymi krajami (źródło: GUS).

 

Społeczeństwa bez ojca

Warto też pochylić się nad badaniami socjologicznymi, ukazującymi rolę i pozycję mężczyzny w domu: „Ponad 80% młodzieży nie dostrzega w swych ojcach wzorów godnych naśladowania, 1/3 mężczyzn deklaruje, że nie ma w ogóle czasu dla dziecka, co piąty mężczyzna we własnej ocenie nie okazuje dzieciom uczuć”.

W 1995 roku David Blankenhorn wydał książkę: „Fatherless America. Confronting Our Most Urgent Social Problem”. Przedstawił on w niej alarmujący fakt: około 40% amerykańskich dzieci wzrasta dziś bez ojca. Brak ojca okazuje się być najpoważniejszym zjawiskiem demograficznym naszych czasów. Coraz częściej mężczyźni nie chcą, bądź nie potrafią podjąć ciężarów ojcostwa. Kryzys ten oddziałuje dalej: jego skutkami są coraz częstsze przypadki dramatu dzieci i przemocy ze strony mężczyzn w relacji do kobiet. Bliższe przyjrzenie się problemowi pozwala stwierdzić, że ojcostwo jest faktem kulturowym, co znaczy że mężczyźni nie są w sposób naturalny predysponowani do odpowiedzialnego ojcostwa. Odchodzenie od tradycyjnego kulturowego modelu patriarchatu na rzecz związków partnerskich skutecznie obniżyło autorytet ojca i męża w rodzinie. Obecnie coraz częściej mężczyźni szukają potwierdzenia swojej wartości poza domem, zaś tradycyjny niedzielny obiad i spacer są wyszydzane jako przejaw braku wyobraźni i wyraz mieszczańskiej nudy. W obecnej kulturze ideałem stał się nie ojciec, lecz niedojrzały chłopiec, typ „wiecznego dziecka”. Wynika to z szeroko rozpowszechnionego przekonania, że nie ma takich rodzicielskich zadań, które bezwzględnie domagałyby się postaci ojca. 

 

Powrót do źródeł

Wobec tych problemów Adhortacja „Redemptoris Custos” Jana Pawła II nabiera niezwykłej aktualności. Z jednej strony należy uczynić wszystko, co w ludzkiej mocy, by mężczyźnie i ojcu przywrócić należne mu miejsce w rodzinie, z drugiej jednak, wobec skali trudności problemu pozostaje właściwie gorąca modlitwa do Boga, przez wstawiennictwo Świętego Józefa. Przeprowadzone tu, z konieczności jedynie wyrywkowe i egzemplifikujące analizy kontekstu Adhortacji Jana Pawła II „Redemptoris Custos” wskazują na nieprzemijającą, a w pewnym sensie nawet narastającą aktualność tego dokumentu. Wynika ona przede wszystkim z proroczego ducha papieża z Polski, wrażliwego na kulturową i duchową sytuację współczesnych i przyszłych ludzi wierzących.

ks. Ignacy Bokwa (tytuł i śródtytuły od redakcji)

 

ks Bokwaks. Ignacy Bokwa - urodzony 14 kwietnia 1957 w Koprzywnicy w województwie świętokrzyskim, ksiądz katolicki, profesor Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, doktor habilitowany teologii; teolog systematyk, wykładowca Instytutu Teologicznego w Radomiu, kierownik Katedry Teologii Współczesnej. Autor kilku książek, niezliczonej ilości artykułów, recenzji, haseł encyklopedycznych i tłumaczeń. Jego główne kierunki badań to antropologia teologiczna, eklezjologia, teologia Karla Rahnera SJ, teologia Hansa Ursa von Balthasara, chrystologia, eschatologia, mariologia, ekumenizm, pluralistyczna teologia religii, teologia kultury. Często gościnnie wygłasza referaty i wykłady.

Dodaj komentarz

Aby dodać komentarz, prosimy o przepisanie wyrazów z obrazka. Wyrazy muszą być oddzielone spacją.

Artykuły

Pozostałe kategorie
komentarz redaktora
w słowie bożym
prawo kanoniczne
meandry czwartej wladzy
sacrum w muzyce
nauka spoleczna kosciola
okladka

Opiekun nr 21(508) od 8 października 2017

Zapytaj w parafii o nowego "Opiekuna", a w nim m.in. rozmowa z postulatorką służebnicy Bożej z diecezji kaliskiej s. Włodzimiry.

Zamów prenumeratę

 

kwartlanik

Kwartalnik "Opiekuna" -
Okno Wiary 2(10) 2017

w którym pragniemy rozmawiać z naszymi Czytelnikami o wierze, Kościele, rodzinie i historii.
W najnowszym numerze o św. Józefie

ARCHIWUM KWARTALNIKA

banner
figazmakiem
Drewniane kościólki Jasna i ta druga strona 25 lat diecezji

Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce. Więcej