Historia Sióstr Klarysek wg historyka

Władysława Kościelniaka

copy by Copy by http://www.info.kalisz.pl/szkic

 

Klaryski kaliskie

Kaliskie klaryski obchodziły w tym roku 10-lecia założenia klasztoru. Znajduje się on, wraz z kaplicą, przy ul. Księżnej Jolanty, w domu przekazanym na rzecz zakonu przez p. Marulewską.
      Według Wielkiej Encyklopedii Powszechnej klaryski, to zakon żeński, kontemplacyjny założony przez św. Klarę w Asyżu, w roku 1212. Zakon zorganizowany był według reguły franciszkańskiej, zgodnie z którą obowiązywało ubóstwo, stałe milczenie i ścisła klauzura. Regułę łagodzono wielokrotnie. Do Polski klaryski trafiły w XIII wieku, do Kalisza znacznie później, bo dopiero w 1616 roku, sprowadzone przez gwardiana franciszkanów Ferdynanda Wilczka.
      Początkowo siostry kupiły od Anny Wilmowskiej dom, znajdujący się na narożniku dzisiejszych ulic Rzeźniczej i św. Stanisława i urządziły w nim klasztor, Wkrótce gwardian Wilczek wybudował mały, drewniany kościółek. Klasztor, prócz kilku cel i refektarza, był drewniany i przylegał bezpośrednio do prezbiterium kościoła franciszkańskiego. Był to wtedy kolejny, siódmy klasztor w mieście. Niestety, przyroda obeszła się z nim srogo. W wielki czwartek 1792 zapalił się i klasztor, i kościółek. Tego samego roku, także w czwartek, miał miejsce jeden z największych pożarów miasta, w którym paliło się całe śródmieście i po raz wtóry ucierpiał klasztor. W kolejny czwartek tego samego miesiąca wielka wichura poczyniła jeszcze większe szkody w mieście i w klasztorze.
      Zakonnice odbudowały go jednak po zniszczeniach, ale w trzynaście lat później (1805) pruscy zaborcy skasowali klasztory wśród nich i klaryski, które wywieziono z Kalisza. Zabudowania poklasztorne wydzierżawiono na różne cele, w tym na jatki chlebowe. Śladem po jatkach są dzisiejsze pomieszczenia, w których mieści się np. cukiernia "Delicje" przy ulicy Rzeźniczej. W roku 1818 rodziny Macedończyków, które schroniły się w Kaliszu przed prześladowaniami Turków, zakupiły część zabudowań, które przebudowały na cerkiewkę. Jednak rodzin tych było zaledwie szesnaście i nie mogły one utrzymać świątyni i duchownego, toteż po szesnastu latach, w 1834 roku opuściły to miejsce, przenosząc się z modlitwami do cerkwi garnizonu carskiego.
      Opuszczone pomieszczenia, już w murowanym klasztorze, służyły zaborcom za więzienie. Podczas przebudowy zniszczono jednak doszczętnie malowidła ścienne i uszkodzeniu uległy fragmenty architektoniczne. Następnie do 1939 r. mieściła się tu szkoła powszechna imienia J. Słowackiego, a po 1945 - szkoła specjalna. Wreszcie po stu latach budynki zwrócono franciszkanom. Przeprowadzono generalny remont dawnego klasztoru klarysek (podczas prac znaleziono świetnie zachowane stropy), w którym znalazło swą siedzibę Zgromadzenia Sióstr Nauczycielek św. Doroty.
      Siostry klaryski zamieszkały w Kaliszu przy ul. Księżnej Jolanty, żyjącej w latach 1244-1298, którą w wieku lat dwunastu poślubiono księciu Bolesławowi Pobożnemu. Po śmierci księcia Bolesława, Jolanta wstąpiła do klasztoru w Nowym Sączu, ale zmarła w klasztorze w Gnieźnie. Tam też ją pochowano.
       W roku 1958 uroczyście sprowadzono do Kalisza jej relikwie, które umieszczono w jednym z bocznych ołtarzy kościoła franciszkanów. Niestety, w kilka lat później relikwiarz skradzionego a szczątki zbezczeszczono. Ponownie sprowadzone szczątki zostały lepiej zabezpieczone.

Władysław KOŚCIELNIAK, ZK nr 53, 3 sierpnia 1998 r.

 

___________________

 

Księżna Jolanta i klaryski

Kaliszanie bardzo niewiele wiedzą o kaliskiej księżnej Jolancie, żonie księcia Bolesława Pobożnego, władcy dzielnicy gnieźnieńsko-kaliskiej, fundatora dwu najstarszych kościołów w Kaliszu - św. Mikołaja i św. Stanisława.
      Miejscem urodzenia Jolanty jest Esztergom na Węgrzech. Nazwa Esztergom - to węgierski odpowiednik nazwy łacińskiej - Strigonium. Do 1256 roku miasto to było siedzibą królewską, a potem - prymasów węgierskich, którzy rezydują tam po dziś. W 1683 roku polski król Jan Sobieski - po zwycięskiej bitwie pod Wiedniem, uwolnił miasto spod okupacji tureckiej. Z tego właśnie miasta wyruszyła do Polski, do swojej siostry, księżnej sandomiersko-krakowskiej - Kingi Kunegundy, młodziutka księżna Jolanta, by pozostać tu na zawsze.
      W 1253 roku odbył się zjazd książąt piastowskich w Gieczu, dokąd udały się również obie siostry. Orszak jechał z Krakowa m.in. przez Kalisz. Na zjeździe w Gieczu po raz pierwszy zobaczyła swego przyszłego męża - Bolesława, dziedzica dzielnicy sięgającej od Trzemeszna po Rudę koło Wielunia i Spicymierz koło Uniejowa. To właśnie w Gieczu zapadła decyzja, że Jolanta ma zostać żoną Bolesława, choć formalne przyrzeczenie nastąpiło w Krakowie. W 1256 r. odbyły się zaręczyny 12-letniej wówczas Jolanty z 35-letnim księciem, a uroczysty ślub miał miejsce dwa lata później w katedrze wawelskiej.
      Wkrótce po ślubie małżonkowie przybyli do Kalisza, który stał się ich domem na 20 lat. Bolesław zmarł w 1279 r. w wieku 58 lat; pochowany został w Poznaniu. Pięć lat później Jolanta wstąpiła do klasztoru franciszkanek - klarysek i w kilka lat później została ksienią. Zmarła w Gnieźnie w wieku 54 lat i pochowana została w ufundowanym przez siebie kościele franciszkanów. W 1827 roku papież Leon XII nakazał wpisać Jolantę w poczet błogosławionych.
      W 1958 roku sprowadzono z Gniezna do Kalisza część relikwii błogosławionej i ustawiono w małej trumience na ołtarzu w prawej nawie kaliskiego kościoła oo. franciszkanów.

      W 1618 roku gwardian kaliskiego klasztoru franciszkanów Ferdynand Wilczek sprowadził do Kalisza zakon Panien Franciszkanek - Klarysek, a na ich siedzibę przeznaczył dom przyległy do zespołu klasztornego franciszkanów. Początkowo dom był drewniany, dopiero od 1683 - murowany. Siostry postawiły tu także niewielki drewniany kościółek. W 1792 r. klasztor spłonął w wielkim pożarze Kalisza, a niedługo potem Prusacy, którzy zajęli nasz kraj, dokonali dzieła zniszczenia. W 1805 roku zakonnice wywieziono do Śremu a zabudowania przeznaczono na jatki mięsne oraz więzienie.
      Część pomieszczeń przyległych do klasztoru zachowała się. Początkowo przeznaczono je na więzienie, potem szkołę, by wreszcie - po generalnym remoncie - oddać je w użytkowanie siostrom nauczycielkom od św. Doroty z Italii.

PS Ewa Ferenc, autorka książki o bł. Jolancie pisze, że w Gieczu odbyło się spotkanie książąt piastowskich, na którym Jolanta miała ujrzeć strzeliste aż do nieba wnętrze tamtejszego kościoła. Kościół w Gieczu został wybudowany w X wieku w stylu romańskim, nie mógł więc mieć strzelistego sklepienia gotyckiego.
Piękny witraż św. Kingi Kunegundy umieszczony jest w witrażu kaliskiej katedry. Włodzimierz Tetmajer namalował bł. Jolantę stojącą w otoczeniu królów na jednej ze ścian kaplicy "pod orłami" w tej samej katedrze.

Władysław KOŚCIELNIAK, Ziemia Kaliska nr 43, 2 czerwca 2000 r.